Zmierz to, a potem przesuń
Jan Gruber jest biologiem starzenia na National University of Singapore, w tej samej grupie długowieczności NUS co Brian Kennedy. Pracuje naraz nad dwoma najtrudniejszymi problemami tej dziedziny: jak mierzyć starzenie, oraz jak je spowolnić.
Po stronie mierzenia buduje zegary starzenia — i stawia na to, że wkrótce staną się dużo lepsze. W miarę jak rosną zbiory danych, spodziewa się, że wielomiczne zegary oparte na śmiertelności zaczną się zbiegać, tak że różne zegary w końcu dadzą tę samą odpowiedź. Po stronie przesuwania przesiewa leki geroprotekcyjne u nicienia C. elegans, używając sprytnego nowego odczytu — „szumu transkrypcyjnego” który rośnie z wiekiem — żeby przetestować setki interwencji i ocenić je pod kątem synergii jeszcze przed powolną pracą badań nad długością życia.
Jego metoda jest celowo etapowa: najpierw zmniejszyć szum u nicieni, potwierdzić długość życia i zdrowe lata życia, potem przejść do muszek i myszy. Naturalnie łączy się z biologią jego przyjaciela i współpracownika Vincenzo Sorrentino — platforma przesiewowa Jana, mitochondria i pytania o zwijanie białek Vincenza.
Jest też jedną z tych najspokojniej optymistycznych osób, jakie spotkaliśmy. Lubi wyobrażać sobie, jak pokolenie jego córki patrzy wstecz z niedowierzaniem: że istniał kiedyś świat, w którym ludzie sądzili, że starzenie jest całkowicie niezmienne — trochę, jak mówi, jak świat przed antybiotykami.
Pierwsze, co trzeba o nim wiedzieć, to że jest fizykiem. Tak się kształcił i właśnie dlatego w ogóle jest w tej dziedzinie: zegary starzenia to klasyfikatory budowane uczeniem maszynowym, statystyką i algebrą liniową, a przez prawie całą historię tego tematu nie było danych dość głębokich, żeby je na nich zbudować. Teraz są. „Jako fizyk”, mówi, „łatwo w takim kontekście wnieść swój wkład”.
Bardzo dokładnie określa, do czego zegar jest potrzebny. Liczyć się będą, twierdzi, te zegary, które przewidują śmiertelność — GrimAge, PhenoAge i zegary kliniczne budowane z białek krwi, lipidów i cząsteczek sygnałowych, gdzie związek z przyszłą śmiercią jest już dobrze udokumentowany. Zegar, który przesuwa marker niemający wpływu na to, czy żyjesz, nie mierzy niczego wartego posiadania. A to, co daje, to nie data. To prawdopodobieństwo: twoja szansa na przejście kolejnej dekady w dobrym zdrowiu i to, czy interwencja ją zmieniła.
Pierwszym zegarem, jaki zbudowało jego laboratorium, był zegar lipidowy u nicieni, oparty na matematyce pochodzącej pierwotnie od Petera Fedicheva, żeby w ogóle udowodnić, że metoda działa. Potem zastosowali te same narzędzia do klinicznego zbioru danych. I to jest myśl, którą wciąż powtarza: ta sama matematyka działa na całej drabinie złożoności biologicznej — nicienie, muszki, myszy, ludzie — więc można rozwinąć narzędzie na zwierzęciu, które żyje trzy tygodnie, i skończyć, używając go u człowieka, który żyje dziewięćdziesiąt lat.
Zapytaj go, czy starzenie da się naprawdę spowolnić, a odpowie liczbą, nie nadzieją: dokładamy około trzech miesięcy oczekiwanej długości życia rocznie, od prawie stu lat. A społeczeństwo po cichu za tym nadąża. Aktorzy po osiemdziesiątce niosą dziś filmy; sto lat temu nikt nie zaryzykowałby dla takiego aktora czteroletniej produkcji. To, co się jeszcze nie wydarzyło, mówi, jest najciekawsze — wszystko to wzięło się z higieny, odżywiania i leczenia chorób. „Nie sądzę, żebyśmy manipulowali już podstawową biologią starzenia. Ale to jest ta zmiana. To jest teraz program”.
Woli zapobiegać, niż wymieniać. Mając do wyboru wydrukowanie nowej nerki albo zrozumienie w wieku czterdziestu lat, co zawiedzie w wieku siedemdziesięciu, za każdym razem wybiera to drugie — choć dodaje, z wyczuciem kogoś, kto ten żart opowiadał już wcześniej, że gdyby miał niewydolność nerek, całkiem chętnie wziąłby nową. I nie tylko to zaleca. Od dawna bierze metforminę , trzyma cholesterol bardzo nisko i otwarcie interesuje się rapamycyną — jednym z bardzo nielicznych związków, jak mówi, który działa niezawodnie za każdym razem, gdy go próbuje, podczas gdy wiele pięknie opublikowanych nie działa.
