Mój syn i ja zobaczyliśmy łódź ratunkową, której mamy nadzieję nigdy nie potrzebować

Na zewnątrz nad Arizoną paliło słońce. Kilka godzin jazdy stąd są jedne z najpiękniejszych miejsc, jakie mój syn Alek i ja widzieliśmy w całej podróży: Wielki Kanion, Horseshoe Bend, czerwone skały, które świecą w słońcu.

A potem, w Scottsdale, otworzyliśmy drzwi i weszliśmy do najzimniejszego pomieszczenia w całej naszej podróży. Wielkie stalowe zbiorniki, niebieskie światło, chłód dookoła. W tych zbiornikach są ludzie. Niektórzy w całości, inni tylko mózg, w temperaturze minus 196 stopni. I czekają.

W takim pomieszczeniu nie czujesz radości. Czujesz, że jest potrzebne i że to jest przyszłość. To łódź ratunkowa, nie impreza.

Na ścianach wiszą zdjęcia ludzi, którzy tu leżą, zaczynając od tego pierwszego. Każdy z nich chciał mieć szansę, i to mnie poruszyło. A potem na jednym ze zbiorników zobaczyłem zdjęcie małej dziewczynki, ledwie dwuletniej. Jej rodzice przywieźli ją tutaj, żeby dać jej szansę na kolejne życie.

Łzy napłynęły mi do oczu. I całym sobą życzyłem jej, żeby kiedyś się obudziła i przeżyła całe swoje życie.

To jest historia tego pomieszczenia i ludzi, którzy otworzyli nam jego drzwi: ta pełna nadziei strona i ta szczera.

Krionikę poznałem wcześniej niż długowieczność

Wiele lat przed naszą podróżą, na małej konferencji o technologiach przyszłości w San Francisco, słyszałem, jak ludzie mówili o wydobywaniu surowców z asteroid, budowaniu elektrowni słonecznych na orbicie i zamrażaniu ludzi, żeby kiedyś przywrócić ich do życia. Ktoś z sali zapytał, jaką gwarancję mogą dać. Prelegent odpowiedział obrazem, którego nigdy nie zapomniałem: jesteś na Titanicu, który tonie. Możesz zostać na pokładzie albo wskoczyć do łodzi ratunkowej. Może przeżyjesz, może nie. Ale masz szansę.

Kiedy więc w sierpniu 2023 roku, na Longevity Summit w Dublinie, pierwszym przystanku naszej podróży, poznaliśmy Maxa More’a, opowiedziałem mu tę historię. Jest zapisany na krionikę od 22. roku życia i przez lata kierował Alcor. Uśmiechnął się i dał mi swoją wersję:

„Albo to tak, jakbyś był w samolocie, który zaraz się rozbije, i możesz wziąć spadochron albo zostać w samolocie, aż się rozbije. Dla mnie to dość oczywisty wybór.”

A potem powiedział to, co zaskoczyło mnie najbardziej:

„Moim celem jest oczywiście w ogóle nie umrzeć. To priorytet numer jeden. … Nikt nie chce umierać. I nikt nie chce trafić do zbiornika z ciekłym azotem.”

Max od pierwszej minuty był dla nas jak rodzina: spokojny, z dobrym uśmiechem, człowiek, który widać, że kocha życie. Wujek, jakiego każdy chciałby mieć. A kiedy zapytałem go, czy moglibyśmy kiedyś na własne oczy zobaczyć ośrodek krioniczny, nie zawahał się ani sekundy:

„Wszystkie organizacje krioniczne przyjmują gości i oprowadzają po ośrodku. … Na pewno bym to zrobił, bo wtedy to staje się bardzo realne. Kiedy mówi się o tym tylko w abstrakcji, brzmi to jak pomysł z science fiction. Ale jeśli tam pojedziesz, zobaczysz salę operacyjną, zobaczysz pojemniki ze wszystkimi pacjentami w środku. To czyni wszystko o wiele bardziej konkretnym.”

Miał rację. I to on otworzył nam te drzwi. Wtedy już nie pracował w Alcor, ale i tak nas skontaktował, i w kwietniu 2024 roku Alek i ja byliśmy w Arizonie.

Walt Disney nigdy nie został zamrożony

Kiedy opowiadam znajomym o krionice, prawie wszyscy najpierw mówią to samo: aha, ta historia z Waltem Disneyem. Opowiedziałem Maxowi, co zawsze odpowiadam:

„Nie, o ile wiem, Walt Disney nie został umieszczony w komorze kriogenicznej. Został skremowany.”

Max się zgodził i opowiedział mi, skąd wzięła się legenda:

„Ta historia wzięła się stąd, że w czasie, kiedy umarł, w prasie była też głośna historia o krionice. I jakoś jedno pomieszało się z drugim, i to miało sens, bo Walt Disney miał Tomorrowland i Future World, prawda? Więc wydaje się naturalne, że zrobiłby coś takiego, ale niestety tego nie zrobił. … Walta już nie zobaczymy.”

Walt Disney zmarł 15 grudnia 1966 roku i dwa dni później został skremowany. Jego prochy spoczywają na Forest Lawn w Glendale w Kalifornii. Ale głośna historia o krionice, którą pamiętał Max, była prawdziwa. Niecały miesiąc później, 12 stycznia 1967 roku, 73-letni profesor psychologii James Bedford, umierający na raka, został pierwszym w historii człowiekiem poddanym kriokonserwacji.

I teraz część, której się nie spodziewałem. W Alcor, między biurami, staliśmy przy pierwszej kapsule, w której go przechowywano. Przez piętnaście lat doktora Bedforda przewożono z miejsca na miejsce, aż w 1982 roku rodzina przywiozła go do Alcor. Jest tam do dziś. Czeka już prawie sześćdziesiąt lat.

I jest jeszcze mały zbieg okoliczności, który uwielbiam. 12 stycznia 2009 roku, dokładnie 42 lata po Bedfordzie, informatyk Hal Finney dostał od Satoshiego Nakamoto pierwszego bitcoina, jakiego ktokolwiek wysłał. Finney zachorował później na stwardnienie zanikowe boczne (ALS), a kiedy zmarł w 2014 roku, poddano go kriokonserwacji w Alcor, w tym samym budynku, po którym chodziliśmy.

Historia o Walcie Disneyu nie jest więc prawdziwa. Ale może nie jest taka zła. Od sześćdziesięciu lat skłania ludzi do pytania, czy śmierć naprawdę musi być końcem, a dla wielu z nas to właśnie dzięki niej pierwszy raz usłyszeliśmy słowo krionika.

Wywiad Alka między zbiornikami

W Alcor to był wywiad Alka. Usiadł z Jamesem Arrowoodem, który kieruje Alcor, i zadał mu pierwsze pytanie:

„Strasznie mnie ciekawi, jak wygląda cały proces kriokonserwacji. Możesz mnie przez niego przeprowadzić krok po kroku?”

James mu to wyjaśnił. Członkowie noszą naszyjnik, bransoletkę i kartę w portfelu. Kiedy ktoś umiera, przeszkolony zespół od razu zaczyna go schładzać, bo każda minuta decyduje o tym, ile powstanie uszkodzeń:

„‚Czas do osiągnięcia temperatury’ to zawsze nasza mantra. … Ale ponieważ śmierć przychodzi tak przypadkowo, nie da się tego zagwarantować.”

(Mówiąc prościej: im szybciej po śmierci schłodzi się ciało albo mózg, tym większa szansa. Ale nikt nie wie, kiedy ani gdzie umrze.)

Potem James dał Alkowi obraz, do którego ciągle wracam myślami:

James: „Twój mózg jest jak dysk SSD w komputerze. Jeśli w komputerze zepsuje ci się myszka, wyrzucasz go?”

Alek: „Nie.”

James: „Co robisz?”

Alek: „Próbuję ją naprawić.”

James: „Myszka jest zepsuta, ale dysk jest w porządku. Co robisz?”

Alek: „Zatrzymuję dysk, żeby włożyć go do nowego komputera.”

James: „Dokładnie. … A jeśli zatrzyma ci się serce, czy powinieneś stracić cały dysk swojego mózgu i swoich wspomnień?”

Alek: „Nie.”

James: „I my mówimy tak: jeśli coś odetnie prąd w twoim sercu, czy to naprawdę dobry powód, żeby stracić całą wartość, która jest w twoim mózgu?”

Alek: „Oczywiście, że nie.”

(Mówiąc prościej: nasze wspomnienia i to, kim jesteśmy, mieszkają w mózgu. Krionika zakłada, że jeśli mózg zostanie bezpiecznie zachowany, medycyna przyszłości kiedyś naprawi albo zastąpi resztę. Dziś nikt tego nie potrafi.)

Jak to się robi

Zespół Alcor oprowadził nas też po budynku, krok po kroku. Bardziej niż science fiction przypominało to szpitalny oddział ratunkowy.

Czekanie przy łóżku. Kiedy członek umiera, zespół dyżurny jedzie do niego, do szpitala, do hospicjum albo do domu: pielęgniarki i pielęgniarze z intensywnej terapii i ratownictwa, a teraz nawet byli żołnierze Navy SEALs. Czekają, aż człowiek umrze, i dopiero wtedy zaczynają.

Schłodzić od razu. Zespół zakłada na głowę maskę chłodzącą. Alcor drukuje ją sam na drukarce 3D, bo czegoś takiego nie kupisz w żadnym sklepie.

Szkło, nie lód. Krew i płyny ustrojowe zastępuje się specjalnym roztworem o nazwie M22. Dzięki niemu tkanka zamienia się w rodzaj szkła, a nie w lód (fachowcy mówią na to witryfikacja), bo kryształki lodu rozerwałyby komórki.

Minus 196 stopni. Potem ciało, albo sama głowa, trafia do dewara: ogromnego stalowego termosu pełnego ciekłego azotu. Jeden rodzaj zbiornika mieści cztery całe ciała i pięć głów, najnowsze mieszczą dwanaście ciał. Wszystko jest ułożone tak, żeby w razie braku azotu głowa była zanurzona najdłużej. Zbiornik trzyma azot co najmniej pół roku bez dolewania.

I tak, jest też zbiornik dla zwierząt domowych.

Strona pełna nadziei: zimno już dziś daje życie

To dało mi najwięcej nadziei, i wcale nie dotyczy krioniki. Zimno już dziś działa w medycynie, każdego dnia. James przypomniał Alkowi o dowodzie, który chodzi wokół nas:

„Wiemy, że ludzie przechowują swoje komórki jajowe i plemniki, łączą je, tworzą zarodki, a potem można zrobić in vitro. … Dowód chodzi wokół nas, rozmawia z ludźmi, i nie widać żadnej różnicy.”

Dzieci urodzone z zarodków, które czekały w ciekłym azocie, czasem latami. A w 2023 roku zespół z University of Minnesota przechowywał nerki szczurów w głębokim zimnie do 100 dni, ogrzał je i przeszczepił. Nerki działały tak dobrze jak świeże.

A od tamtej pory poszło to dalej. Dominika Wilczok, polska naukowczyni, która pracuje tam, gdzie spotykają się AI, długowieczność i głębokie zimno, uczyła się w laboratorium Johna Bischofa na University of Minnesota, w zespole, który stoi za tymi nerkami. Dziś zasiada w XPRIZE Health Braintrust do spraw kriokonserwacji narządów, a w Qiming Venture Partners w Hongkongu pomaga budować firmy łączące AI i długowieczność. Kiedy zapytałem ją, co się zmieniło, napisała mi:

„W wielkim przełomie w 2026 roku Bischof, Finger i współpracownicy przywrócili do funkcji świńskie nerki wielkości ludzkich po nawet roku przechowywania kriogenicznego; przeszczepione nerki zostały ponownie ukrwione i od razu zaczęły wytwarzać mocz. Ważne: to jeszcze nie jest dowód na długotrwałe przeżycie po przeszczepie.”

(Mówiąc prościej: nerki wielkości naszych spędziły nawet rok w głębokim zimnie, zostały ogrzane, przeszczepione i od razu zadziałały. Jak długo będą działać dalej, tego jeszcze nikt nie wie.)

Właśnie tu James widzi największy zysk, i to taki, który mógłby pomóc nam wszystkim, na długo zanim ktokolwiek wróci:

„Gdybyś umarł, a my moglibyśmy je zachować: teraz przeżywają tylko sześć do dziesięciu godzin. … Naukowo nic nie stoi na przeszkodzie, żeby przechowywać je tygodniami, a jeśli przechowujesz je tygodniami, możesz znaleźć idealne dopasowania. Twoje nerki mogłyby więc uratować życie dwóm osobom, z idealnie dopasowanymi narządami, które nie zostaną odrzucone.”

Narządy, które mogą tygodniami czekać na idealnego biorcę. Już samo to uratowałoby wiele istnień.

Dominika podała mi liczby. W Stanach Zjednoczonych na narząd czeka około 110 000 osób, a każdego dnia 12 z nich umiera, czekając. Dziś serce albo płuco może czekać poza ciałem tylko około sześciu godzin. Żeby to przyspieszyć, pomogła stworzyć nowy XPRIZE w dziedzinie Organ Biostasis.

A sama nauka zmienia zdanie. Dominika wspomina swoją pierwszą rozmowę o staż, mniej więcej trzy lata temu:

„Pamiętam, jak na rozmowie o mój pierwszy prawdziwy staż wymieniłam kriokonserwację całego ciała jako kamień milowy, do którego dziedzina powinna dążyć. Reakcja była niemal taka, jakbym wypowiedziała imię Lorda Voldemorta. … W nauce wyraźnie nie chciano być kojarzonym z krioniką. Wierzę jednak, że to zaczyna się zmieniać.”

(Porównanie z Voldemortem przypisuje Gregowi Fahy’emu, jednemu z pionierów tej dziedziny.)

Strona szczera

Nikt w tej dziedzinie niczego nam nie obiecywał. Ani jedna osoba. Max powiedział to pierwszy, ze śmiechem:

„Oczywiście nie ma żadnych gwarancji. To nie jest tak, że mówimy: ‚Och, obiecujemy, że przywrócimy cię 12 sierpnia 2086 roku’. … To byłoby śmieszne.”

A na Harvardzie, w listopadzie 2024 roku, najbardziej bezpośrednia ze wszystkich była Allison Duettmann, która kieruje Foresight Institute:

„Dzisiejsze metody kriokonserwacji nie są wystarczająco dobre, żeby naprawdę dało się nas przywrócić.”

Dominika poprosiła mnie, żebym jedno przedstawił dokładnie, i myślę, że ma rację:

„Krionika to nie to samo co kriokonserwacja, a kriokonserwacja to nie to samo co odwracalna biostaza. Komórki, zarodki i niektóre tkanki rutynowo poddajemy kriokonserwacji i ich funkcja wraca. Krionika to przechowywanie ludzi zmarłych w świetle prawa w nadziei na przyszłą reanimację; takiej reanimacji nigdy nie wykazano.”

Nikogo nigdy nie przywrócono. Ani człowieka, ani dużego zwierzęcia. Krionika może się zacząć dopiero po śmierci i żaden lekarz nie powie ci, że to działa. Ludzie, którzy ją wybierają, wiedzą o tym. Stawiają na medycynę przyszłości. Wszystko, czego się nauczyliśmy, krok po kroku, od chwili śmierci aż po to, jak za to zapłacić, jest na naszej stronie z odpowiedziami Krionika: łódź ratunkowa, nie obietnica.

A jednak Allison podjęła tę decyzję za kogoś, kogo kocha:

„Tak, to łódź ratunkowa. Zapisałam tatę na krionikę, jak tylko mogłam. … Uważam, że żadna z opcji, które mamy dziś, nie jest naprawdę dobra, więc potrzebujemy dużo więcej badań nad lepszymi metodami witryfikacji.”

Wielu ludzi myśli, że krionika kosztuje miliony. Nie kosztuje, ale tania też nie jest. W Alcor, według Maxa, całe ciało kosztuje około 220 000 dolarów, razem z transportem, a sam mózg od 80 000 do 100 000 dolarów. W Europie Tomorrow Bio w Berlinie bierze około 200 000 euro za całe ciało i 75 000 euro za mózg. Cryonics Institute w Michigan jest dużo tańszy, około 28 000 do 35 000 dolarów, ale oferuje mniej. I prawie nikt nie płaci za to z oszczędności:

„Zaczynałem jako biedny angielski student, nie miałem dużo pieniędzy. Prawda jest taka, że grubo ponad 90% członków płaci za to z ubezpieczenia na życie.”

Wykupują polisę na życie i co miesiąc płacą składkę, a kiedyś ubezpieczyciel wypłaca dużą sumę. Dla młodej, zdrowej osoby to może być około 30 do 50 dolarów miesięcznie. A James powiedział Alkowi z uśmiechem:

„I mogę to zrobić mniej więcej za tyle, ile kosztuje porządny pogrzeb, więc czemu nie?”

Czy będzie taniej? Dominika uważa, że tak, ale dopiero po jednym wielkim kroku:

„Tak jak w przypadku technologii, które wchodzą na rynek, od pierwszych telefonów komórkowych i laptopów po sekwencjonowanie całego genomu, spodziewam się, że koszt stanie się bardziej przystępny, kiedy zostanie wykazana odwracalna biostaza całego organizmu, a nauka, inżynieria i skala się poprawią.”

To nie jest rekomendacja ani za, ani przeciw krionice czy jakiejkolwiek organizacji. To jest to, co nam powiedzieli.

Bądźmy otwarci

Kiedy Alek zapytał Maxa, czego życzy nam na resztę podróży, w ogóle nie mówił o krionice:

„Bądź otwarty i rozmawiaj z bardzo różnymi ludźmi, i naprawdę nie słuchaj tylko kilku głosów albo najgłośniejszych głosów, tylko szukaj szerokiego wachlarza perspektyw. A po drugie, i myślę, że to bardzo ważne: myśl krytycznie o tym, co słyszysz. To, że bardzo popieram wydłużanie życia, nie znaczy, że wszystkie pomysły uważam za rozsądne.”

Osiem miesięcy później, na koniec swojego wywiadu w Arizonie, James dał Alkowi zadanie:

„Jesteście łącznikami. Jesteście częścią sieci. Jesteście teraz częścią tej sieci, bo sami się w niej postawiliście. … Przesuńcie sprawę o centymetr do przodu. To wszystko.”

A Alek zamknął to dwoma słowami, z których jestem dumny:

„Bądźmy otwarci.”

Pierwszy plan wciąż jest najlepszy

To mój ulubiony moment ze wszystkich. Człowiek, który przez całe dorosłe życie jest zapisany na krionikę, powiedział mojemu synowi, że ma nadzieję nigdy jej nie potrzebować:

„Mam nadzieję, że to mnie uratuje. Nie będę musiał być poddany kriokonserwacji. Może pokonamy starzenie, zanim się zestarzeję, a na pewno zdążymy dla ciebie.”

Naukowcy mają nazwę na moment, na który liczy Max: longevity escape velocity (prędkość ucieczki długowieczności), kiedy nauka co roku dodaje więcej niż rok życia.

O to właśnie chodzi. Radość w tej historii nie jest w zbiornikach. Jest w ludziach, którzy kochają życie tak bardzo, że chcą mieć na nie drugą szansę, i w nauce o zimnie, która już dziś daje rodzinom dzieci, a może wkrótce pozwoli nerce poczekać na idealnego biorcę.

Dla mnie pierwszy plan wciąż jest najlepszy: jak najdłużej pozostać zdrowym i młodym w tym ciele i cieszyć się każdym dniem. Łódź ratunkowa jest na moment, w którym dzisiejsza medycyna nie może już nic zrobić. Mam nadzieję, że nigdy jej nie będziemy potrzebować. A ja wciąż myślę o tej małej dziewczynce i mam nadzieję, że dostanie swoją szansę.

Hej, a na koniec chcę cię o coś zapytać. Czy wybrałbyś taką łódź ratunkową, dla siebie albo dla kogoś, kogo kochasz? Napisz mi po prostu tak albo nie.
Wyślij mi swoją odpowiedź na Instagramie albo LinkedInie.

Film. Nasz rok w drodze staje się filmem „Live Beyond. Father and Son on a Quest for Longevity”, który wchodzi w przyszłym roku. Kręciliśmy do niego w Alcor i z Maxem w Dublinie.

Marek Piotrowski, Ambasador Długowieczności ↗

---

James Arrowood i Marek Piotrowski między zbiornikami w Alcor, Scottsdale, Arizona, kwiecień 2024. · Live Beyond
Skąd pochodzi każdy cytat. Max More, Dublin, sierpień 2023. James Arrowood i Aleksander Piotrowski, Alcor, Scottsdale, kwiecień 2024. Allison Duettmann, Harvard, listopad 2024. Dominika Wilczok, pisemnie, listopad 2026. University of Minnesota, Nature Communications 2023.