Wybory · Metformina

Metformina: świetny lek na cukrzycę i wciąż otwarte pytanie o długowieczność

Marek i Nir Barzilai rozmawiają w dwóch fotelach podczas nagrywanego wywiadu.
Marek Piotrowski i Nir Barzilai na National University of Singapore, luty 2024 – wywiad Live Beyond o metforminie i badaniu TAME.

W czasie naszej wyprawy razem z synem Alkiem spotkaliśmy ponad stu ekspertów od długowieczności w 39 krajach i stanach, a metformina wracała w rozmowach raz za razem. Przez lata była najsłynniejszą „pigułką długowieczności”: stary, tani lek na cukrzycę, który może spowalnia samo starzenie. Przez jakiś czas sam ją brałem. Już nie biorę. Oto, co powiedzieli nam naukowcy, co pokazały badania i dlaczego ta historia okazała się bardziej skomplikowana, niż wszyscy liczyliśmy.

Autor: Marek Piotrowski · Aktualizacja 2026-10-31

W skrócie

Lek, który od dziesięcioleci pomaga milionom ludzi z cukrzycą, i pytanie o długowieczność, które wciąż pozostaje otwarte. U osób z cukrzycą typu 2 metformina obniża poziom cukru we krwi, a w dużym badaniu u osób z nadwagą zmniejszyła ryzyko powikłań i przedwczesnej śmierci. U osób ze stanem przedcukrzycowym zmniejszyła szansę na rozwój cukrzycy.

U zdrowych ludzi dowody są jednak dużo słabsze, niż kiedyś głosiły nagłówki: słynnego wyniku, który dał nadzieję na pokonanie starzenia, nie udało się powtórzyć w większej ponownej analizie, metformina może osłabiać część efektów treningu, a duże badanie, które miało rozstrzygnąć tę kwestię, TAME, wciąż się nie zaczęło.

Dobra wiadomość: to, co najwięcej robi dla twojego metabolizmu, jest już w twoich rękach – codzienny ruch, prawdziwe jedzenie, sen i ludzie, których kochasz. [1][2][3][4]

To nie jest porada medyczna.

Ta strona opowiada o tym, czego doświadczyliśmy podczas naszej wyprawy, i o tym, co powiedzieli nam naukowcy. Nie poleca żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu i nic o Tobie nie wie.

Nigdy nie zaczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu bez swojego lekarza, który zna Twój stan zdrowia i może sprawdzić Twoje wyniki badań krwi. To jeszcze ważniejsze, jeśli jesteś w ciąży lub ją planujesz, chorujesz albo przyjmujesz inne leki.

Długowieczność, tak jak ją rozumiemy: więcej zdrowych, radosnych lat. Co mamy na myśli →

31%mniej nowych przypadków cukrzycy u osób ze stanem przedcukrzycowym, które brały metforminę przez około trzy lata. Sama zmiana stylu życia zmniejszyła liczbę nowych przypadków o 58%.[2]
14 tygodnitreningu siłowego u 94 starszych dorosłych: osoby biorące metforminę zbudowały mniej mięśni niż osoby na placebo.[4]
3000+starszych dorosłych miało wziąć udział w TAME, badaniu, które ma sprawdzić metforminę jako lek na samo starzenie. Do września 2026 roku nie przyjęto do niego jeszcze nikogo.[5][6]

Czym jest metformina

Nir Barzilai w ciemnej marynarce mówi, siedząc w fotelu.
Nir Barzilai na National University of Singapore, luty 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o tym, dlaczego metforminę badano u ludzi po 50. roku życia.

Metformina to lek na receptę, jeden z najczęściej stosowanych na świecie i od dziesięcioleci pierwszy wybór przy cukrzycy typu 2. Obniża cukier we krwi głównie dzięki temu, że wątroba uwalnia go mniej do krwi, oraz dzięki temu, że organizm lepiej reaguje na insulinę. Jest tania, a lekarze mają z nią ogromne doświadczenie.

W Singapurze, w lutym 2024 roku, usiedliśmy z Alkiem do rozmowy z Nirem Barzilaiem, naukowcem, który bada ludzi dożywających stu lat i który zaprojektował TAME, badanie mające sprawdzić metforminę przeciw starzeniu. Zapytałem go, dlaczego o metforminie mówi dopiero po 50. roku życia:

„Badania, które prowadzi się od siedmiu dekad, zawsze obejmowały ludzi po 50. roku życia. Właściwie ich średni wiek wynosił 60 albo 65, a czasem 70. Okej? Więc mamy dane od starszych ludzi. […] Metformina obniża hormon wzrostu. To nie jest dobre, kiedy jesteś młody. […] To cena, której nie chcesz płacić. A przy okazji, u niektórych ludzi, u niektórych mężczyzn, obniża też testosteron. Nie chcesz mieć niskiego testosteronu, kiedy jesteś młody. Okej? Nie wszystko, co jest dobre dla ciebie, kiedy jesteś młody, jest dobre, kiedy jesteś stary, i na odwrót.”
Nir Barzilai · naukowiec badający stulatków, twórca badania TAME · Singapur, luty 2024 · tłumaczenie

Mówiąc prościej: Prawie wszystko, co wiemy o metforminie, pochodzi od ludzi po 50. roku życia. A działa ona między innymi przez obniżanie hormonu wzrostu, którego potrzebujesz, kiedy jesteś młody i budujesz swoje ciało, więc to, co może pomóc starszej osobie, nie jest automatycznie dobre dla młodej.

Skąd nadzieja, że spowalnia starzenie

Guido Kroemer uśmiecha się podczas wywiadu.
Guido Kroemer w Singapurze, luty 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o cechach starzenia.

U myszy niewielki efekt

Samce myszy w średnim wieku, które dostawały niską dawkę metforminy w paszy, żyły średnio o około 4 do 6% dłużej i dłużej pozostawały zdrowe. Dziesięć razy wyższa dawka skróciła im życie.

Na podstawie: Badanie na myszach [7]

Wielki test długości życia

W dużym programie badania długości życia myszy amerykańskiego National Institute on Aging sama metformina nie przedłużyła myszom życia. W połączeniu z rapamycyną – tak.

Na podstawie: Badanie na myszach [8]

W Singapurze, w tym samym miesiącu, zapytałem Guido Kroemera, jednego z pięciu naukowców, którzy opisali cechy starzenia (hallmarks of aging), o nadzieję, że jedna pigułka mogłaby wpłynąć na nie wszystkie:

„Efektów metforminy, które wykazano u myszy, nie wykazano jeszcze u ludzi. Dlatego potrzebujemy tego ogromnego badania klinicznego, które nazywa się TAME. A przypuszczenie jest takie, że metformina ma tak wiele efektów na tak wiele różnych układów biologicznych jednocześnie, że może się okazać, że ma wyraźny wpływ na ludzkie zdrowie.”
Guido Kroemer · współautor prac o cechach starzenia (Hallmarks of Aging) · Singapur, luty 2024 · tłumaczenie

Mówiąc prościej: To, co działa u myszy, wciąż trzeba pokazać u ludzi. Metformina wpływa na wiele układów naraz, nawet na bakterie w naszych jelitach – i właśnie dlatego naukowcy chcą dużego badania, które pokaże, co naprawdę robi.

TAME: zaprojektowane, jeszcze nie rozpoczęte

TAME (Targeting Aging with Metformin) zaprojektowano w 2016 roku, aby sprawdzić, czy metformina opóźnia razem choroby starzenia – choroby serca, nowotwory, demencję i przedwczesną śmierć – u ponad 3000 osób w wieku od 65 do 79 lat, przez około sześć lat. Miało też pokazać urzędom, że samo starzenie może być celem medycyny. Do września 2026 roku badanie wciąż nie zostało zarejestrowane i nie przyjęło nikogo; nadal szuka finansowania.

Na podstawie: Projekt badania i sprawdzenie rejestru w 2026 roku [5][6]

Słowa, które warto znać

Dwa słowa o starej tabletce na cukrzycę

Z naszego słowniczka. Dotknij karty, żeby ją odwrócić: z tyłu jest nauka i ludzie, którzy nam ją wytłumaczyli.

Nr 36 / 66Terapia

Metformina

Najpopularniejsza na świecie tabletka na cukrzycę, tania i bezpieczna, wybrana do pierwszego badania przeciwko samemu starzeniu.

Nr 36 / 66Terapia

Metformina

Nir Barzilai zaprojektował TAME, badanie, które ma udowodnić, że samo starzenie można leczyć, a metformina jest w nim testowanym lekiem. Nie dla młodych: spowalnia wzrost, którego jeszcze potrzebujesz. Tylko na receptę. Czytaj więcej →

„Jedno to badanie TAME, badanie, które pokazałoby FDA, że starzenie, to, co my nazywamy starzeniem, oni nazywają to inaczej, ale że można je wziąć na cel.”

Nir Barzilai · Singapur, luty 2024
Poziom 02 · Biohacking i Regeneracja
Nr 53 / 66W twoim ciele

AMPK

Wskaźnik paliwa, który, gdy pokazuje mało, mówi komórce, żeby posprzątała i spaliła to, co ma, zamiast magazynować więcej.

Cecha 06Rozregulowane wykrywanie składników odżywczych
Nr 53 / 66W twoim ciele

AMPK

Co pomaga

Wysiłek fizyczny to najbardziej niezawodny aktywator, jaki ktokolwiek znalazł. Metformina i berberyna też tu działają; wpływ metforminy na długowieczność u zdrowych ludzi jest wciąż badany, a duże badanie TAME, które by to rozstrzygnęło, nie przedstawiło jeszcze wyników.

Najczęściej mówiliśmy o tym w rozmowach z: Nir Barzilai, Sandra Kaufmann, Avi Roy

Zobacz w 12 cechach starzenia →

Gdzie wyraźnie pomaga: cukrzyca i stan przedcukrzycowy

Osoby z cukrzycą typu 2

W dużym brytyjskim badaniu osób z cukrzycą typu 2 i nadwagą ci, którzy byli leczeni metforminą, mieli w ciągu około dziesięciu lat mniej powikłań cukrzycy i niższe ryzyko śmierci niż osoby leczone w sposób zwykły na tamte czasy.

Na podstawie: Duże badanie z randomizacją [1]

Osoby ze stanem przedcukrzycowym

U ponad 3000 Amerykanów ze stanem przedcukrzycowym metformina zmniejszyła liczbę nowych przypadków cukrzycy o 31% w ciągu około trzech lat. Zmiana sposobu jedzenia i więcej ruchu zmniejszyły ją o 58%.

Na podstawie: Duże badanie z randomizacją [2]

Nir powiedział nam, że trudny jest nie lek, tylko nawyki. W Singapurze, w rozmowie z Andreą Maier, opisał wyliczenie, które zrobił z ekonomistą Andrew Scottem: ile kosztowałoby dać ludziom kilka zdrowych lat więcej – pigułką albo zmianą stylu życia.

„Ile pieniędzy kosztowałby lek taki jak metformina w porównaniu ze stylem życia? I wychodzi 1 dolar na metforminę wobec 100 000 dolarów na otoczenie. Chodzi mi o to, że potrzebujemy wszystkich narzędzi, jakie mamy. […] Pracuję w poradni diabetologicznej, okej? W Bronksie, i każdemu pacjentowi, który przychodzi z cukrzycą, mówimy: „Musi pan schudnąć i się ruszać”. I do następnej wizyty robi to około 3%.”
Nir Barzilai · w rozmowie z Andreą Maier · Singapur, luty 2024 · tłumaczenie

Mówiąc prościej: Ruch i dobre jedzenie to najsilniejsze narzędzia, jakie mamy, ale bardzo niewielu ludziom udaje się zmienić nawyki. Tanią pigułkę dużo łatwiej dać wszystkim. Przesłanie Nira: potrzebujemy jednego i drugiego.

Co wiemy o ludziach bez cukrzycy

Amy Killen w czerwonej koszulce, uśmiechnięta, w jasnym salonie.
Dr Amy Killen w Salt Lake City w stanie Utah, maj 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o medycynie długowieczności.

Tu ta historia się zmieniła. W 2014 roku brytyjskie badanie danych medycznych wykazało, że osoby z cukrzycą, które zaczęły leczenie od metforminy, żyły jakby nieco dłużej niż podobne osoby bez cukrzycy. Stało się to najczęściej cytowanym powodem, by wierzyć, że metformina może spowalniać starzenie u wszystkich.

Słynnego wyniku nie udało się powtórzyć

W 2022 roku duńscy badacze powtórzyli tę analizę na danych z krajowych rejestrów, także z udziałem bliźniąt. Osoby z cukrzycą biorące metforminę nie żyły dłużej niż osoby bez cukrzycy; ich ryzyko śmierci było wyższe. Autorzy uznali, że dane nie potwierdzają przewagi w przeżyciu, którą dałoby się przenieść na zdrowych ludzi.

Na podstawie: Duże badanie rejestrowe [9][3]

Zmiany w organizmie, jeszcze nie w zdrowiu

W małym, sześciotygodniowym badaniu 14 starszych dorosłych z lekko podwyższonym cukrem (MILES) metformina zmieniła aktywność genów w mięśniach i tkance tłuszczowej w sposób związany z metabolizmem. To sygnał, który warto śledzić, a nie dowód na lepsze zdrowie.

Na podstawie: Małe badanie naprzemienne [10]

Avi Roy, biolog komórkowy badający starzenie, powiedział nam w Londynie w lipcu 2024 roku:

„Nawet w przypadku rzeczy takich jak metformina, które są z nami od osiemdziesięciu lat, dopiero teraz się dowiadujemy, że, o, u zdrowych osób, jeśli ją bierzesz, może mieć takie przeciwwskazanie. Może. Powtarzam, nie mówię nic złego o metforminie. […] Kiedy dostajemy dane z fazy pierwszej, drugiej, trzeciej, pochodzą one z grup ludzi, którzy mają określoną chorobę. […] Te dane przeniesione na, w cudzysłowie, idealnie zdrową osobę mogą nie dać tego samego wyniku.”
Avi Roy · biogerontolog · Londyn, lipiec 2024 · tłumaczenie

Mówiąc prościej: Większość tego, co wiemy o lekach, pochodzi od ludzi chorych. Zdrowy organizm może zareagować inaczej, a niektóre skutki ujawniają się dopiero po wielu latach stosowania, nawet w przypadku leku tak starego jak metformina.

A w Salt Lake City, w maju 2024 roku, dr Amy Killen podsumowała nastrój, który wyczuwaliśmy w wielu miejscach:

„Dużo się mówi o metforminie, ale dużo się też mówi o tym, że wcale nie jest taka świetna. Więc myślę, że po prostu potrzebujemy coraz więcej takich badań nad długowiecznością.”
Amy Killen · lekarka medycyny długowieczności · Salt Lake City, maj 2024 · tłumaczenie

Mówiąc prościej: Entuzjazm wokół metforminy ostygł. Potrzebujemy więcej prawdziwych badań na ludziach, a nie więcej opinii.

Metformina i trening

Sandy Kaufmann siedzi przy dużej roślinie i słucha.
Dr Sandy Kaufmann w Miami, kwiecień 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o nauce o starzeniu.

Dla mnie to była najbardziej zaskakująca część. Ruch to jedna z najlepiej udowodnionych rzeczy dla długowieczności, a dwa badania u starszych dorosłych wykazały, że metformina może odebrać część jego korzyści.

Mniej mięśni z treningu siłowego

W badaniu MASTERS 94 zdrowych dorosłych po 65. roku życia przez 14 tygodni trenowało siłowo. Ci, którzy brali metforminę, zyskali mniej beztłuszczowej masy ciała i mniej mięśni ud niż ci, którzy brali placebo.

Na podstawie: Badanie z randomizacją i grupą placebo [4]

Mniej korzyści z treningu wytrzymałościowego

U 53 starszych dorosłych, którzy przez 12 tygodni trenowali wytrzymałościowo, metformina osłabiła poprawę wrażliwości na insulinę i zatrzymała zwykły wzrost tego, jak dobrze mitochondria w mięśniach wykorzystują tlen.

Na podstawie: Badanie z randomizacją i grupą placebo [11]

W Miami, w kwietniu 2024 roku, dr Sandy Kaufmann, którą poznaliśmy razem z jej córką Scout, wyjaśniła, dlaczego tak się może dziać:

„Metformina jest więc aktywatorem kinazy AMP, co oznacza, że z założenia jest inhibitorem mTOR, a układ mTOR to ten, który buduje mięśnie.”
Sandy Kaufmann · lekarka i biolożka komórkowa · Miami, kwiecień 2024 · tłumaczenie

Mówiąc prościej: Metformina wycisza w organizmie pewien sygnał wzrostu. Ten sam sygnał pomaga mięśniom rosnąć po treningu, więc oba mogą działać przeciwko sobie.

A berberyna?

Wiele osób, które odstawiły metforminę, przeszło na berberynę, żółty związek z roślin takich jak berberys czy gorzknik kanadyjski, często sprzedawany jako „naturalna metformina”. Oto, co naprawdę wiadomo.

Co pokazują badania

Berberynę badano głównie u osób z cukrzycą typu 2 lub wysokim cholesterolem. Analiza 50 badań z 4150 uczestnikami z 2024 roku wykazała, że umiarkowanie obniżała cukier i tłuszcze we krwi. Większość badań była mała i krótka, od jednego do trzech miesięcy.

Na podstawie: Przegląd badań u osób z chorobami metabolicznymi [12][13]

Czego nigdy nie badano

Nie ma żadnego badania berberyny przeciw starzeniu ani na dłuższe życie zdrowych ludzi.

Na podstawie:

Może wchodzić w interakcje z lekami

Berberyna może zmieniać to, jak organizm przetwarza niektóre leki. U pacjentów po przeszczepie nerki podniosła we krwi poziom cyklosporyny, leku zapobiegającego odrzuceniu przeszczepu. Najczęstsze skutki uboczne dotyczą żołądka: nudności, wzdęcia, biegunka lub zaparcia.

Na podstawie: Badanie kliniczne i amerykańska baza danych o bezpieczeństwie dla wątroby [14][13]

„Naturalne” to nie znaczy bezpieczne ani przebadane

Suplement nie jest sprawdzany jak lek: zawartość opakowania może się różnić, a nikt nie badał berberyny pod kątem długowieczności. Jeśli bierzesz inne leki, zwłaszcza na cukrzycę, ciśnienie albo po przeszczepie, najpierw porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.

Moje zdanie

Przez jakiś czas brałem metforminę, po tym wszystkim, co przeczytałem i usłyszałem. Już jej nie biorę. Nie dlatego, że to zły lek – dla ludzi z cukrzycą to bardzo dobry lek – ale dlatego, że dla zdrowej osoby dowodów jeszcze nie ma, a ja trenuję codziennie i nie chcę, żeby cokolwiek odbierało mi to, co daje mi trening.

Nie zamykam się. Jeśli TAME albo inne duże badanie pokaże prawdziwe, trwałe korzyści u zdrowych ludzi, z radością ci o tym tu napiszę. Sam Nir powiedział nam, że każdy lek ma swoją cenę:

„Słyszę o wielu cudach z metforminą. […] Ale metformina bywa też źle tolerowana. Po pierwsze, 3 do 6% ludzi ma biegunkę, która nie mija. […] Więc każdy lek, o którym będziemy mówić, ma swoją cenę, ale u ludzi, którzy go tolerują, będzie działał. […] Mamy leki, które działają naprawdę dobrze, i trzeba wiedzieć, jak ich używać i kiedy ich nie używać, a jeśli nie czujesz się z nimi dobrze, to nie są dla ciebie.”

Mówiąc prościej: Żaden lek nie jest dobry dla wszystkich. Metformina pomaga wielu ludziom, ale nie wszyscy ją dobrze znoszą, a znalezienie tego, co jest dobre dla ciebie, to zadanie dla ciebie i twojego lekarza.

Zanim czegokolwiek spróbujesz

To nie porada medyczna ani zalecenie za czy przeciw metforminie, berberynie lub jakiemukolwiek innemu lekowi czy suplementowi. Opisujemy, co mówią badania i co powiedzieli nam eksperci.

Gdzie jest radość

Na koniec naszej rozmowy w Singapurze zapytałem Nira Barzilaia, czego życzyłby Alkowi i mnie na resztę naszej wyprawy. Nie zaczął od pigułki:

„Myślę, że wam ruch, odżywianie, sen i więzi z ludźmi dadzą bardzo dużo […] Większym pytaniem jest zawsze cel w życiu, prawda? Jaki jest nasz cel w życiu, który z punktu widzenia ewolucji nie zależy od nas. Musimy go wymyślić, prawda? I dobrze go wymyślić, bo nadaje naszemu życiu sens. A wy macie cel w życiu. Spójrzcie na podróż, w którą się wybraliście. Jest po prostu wspaniała.”

Mówiąc prościej: Ruch, dobre jedzenie, sen i bliskość z ludźmi: to zaprowadzi cię daleko. A potem znajdź powód, by żyć, bo to cel nadaje życiu sens.

To moja gra w długowieczność: codzienny ruch, prawdziwe jedzenie, dobry sen i ludzie, których kocham. Jest za darmo, jest udowodniona i daje dobre samopoczucie już dziś, a nie dopiero za trzydzieści lat.

I jest radość w patrzeniu, jak nauka szuka swojej drogi. Tania, stara pigułka, która może pomóc miliardom ludzi, to piękna idea. Jestem wdzięczny Nirowi, Guido, Amy, Aviemu i Sandy za to, że szczerze powiedzieli nam, gdzie ta sprawa dziś stoi.

Metformina na Mapie Długowieczności

Podstawy DługowiecznościCodzienny ruch, prawdziwe jedzenie, sen i ludzie, których kochasz: udowodniony fundament zdrowego metabolizmu i pierwsza rzecz, którą wymieniał każdy ekspert.PrewencjaDla osób z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym metformina jest częścią medycznej prewencji, o której decyduje się z lekarzem.Biohacking i RegeneracjaBranie metforminy, by spowolnić starzenie u zdrowych ludzi, należy tutaj: to coś, czego ludzie próbują ponad podstawami i co wciąż czeka na dowody.

To nie jest porada medyczna.

Ta strona opowiada o tym, czego doświadczyliśmy podczas naszej wyprawy, i o tym, co powiedzieli nam naukowcy. Metformina to lek na receptę na cukrzycę typu 2; nie jest zatwierdzona jako leczenie starzenia. Każdy organizm jest inny: to, co działa u jednej osoby, u innej może działać zupełnie inaczej.

Nigdy nie zaczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu bez swojego lekarza, który zna Twój stan zdrowia i może sprawdzić Twoje wyniki badań krwi. W nagłym wypadku dzwoń pod 112.

Źródła

Każda liczba na tej stronie, według numeru w nawiasie kwadratowym. Cytaty pochodzą z nagrań wywiadów Live Beyond, prowadzonych po angielsku; tutaj są przetłumaczone i oczyszczone jedynie z wtrąceń. To nie jest porada medyczna. Zanim cokolwiek zmienisz, porozmawiaj z lekarzem.

  1. UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group. Effect of intensive blood-glucose control with metformin on complications in overweight patients with type 2 diabetes (UKPDS 34). Lancet. 1998;352(9131):854-865.
  2. Diabetes Prevention Program Research Group. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002;346(6):393-403. doi:10.1056/NEJMoa012512
  3. Keys MT, Thinggaard M, Larsen LA, Pedersen DA, Hjelmborg J, Christensen K. Reassessing the evidence of a survival advantage in Type 2 diabetes treated with metformin compared with controls without diabetes: a retrospective cohort study. Int J Epidemiol. 2022;51(6):1886-1898. doi:10.1093/ije/dyac200
  4. Walton RG, Dungan CM, Long DE, et al. Metformin blunts muscle hypertrophy in response to progressive resistance exercise training in older adults: a randomized, double-blind, placebo-controlled, multicenter trial: the MASTERS trial. Aging Cell. 2019;18(6):e13039. doi:10.1111/acel.13039
  5. Barzilai N, Crandall JP, Kritchevsky SB, Espeland MA. Metformin as a tool to target aging. Cell Metab. 2016;23(6):1060-1065. doi:10.1016/j.cmet.2016.05.011
  6. Lakherwal P. Metformin’s aging trial has never enrolled a patient. Longevity Science Daily, 18 September 2026 (ClinicalTrials.gov searched; AFAR’s TAME page). longevitysciencedaily.com
  7. Martin-Montalvo A, Mercken EM, Mitchell SJ, et al. Metformin improves healthspan and lifespan in mice. Nat Commun. 2013;4:2192. doi:10.1038/ncomms3192
  8. Strong R, Miller RA, Antebi A, et al. Longer lifespan in male mice treated with a weakly estrogenic agonist, an antioxidant, an α-glucosidase inhibitor or a Nrf2-inducer. Aging Cell. 2016;15(5):872-884. doi:10.1111/acel.12496
  9. Bannister CA, Holden SE, Jenkins-Jones S, et al. Can people with type 2 diabetes live longer than those without? A comparison of mortality in people initiated with metformin or sulphonylurea monotherapy and matched, non-diabetic controls. Diabetes Obes Metab. 2014;16(11):1165-1173. doi:10.1111/dom.12354
  10. Kulkarni AS, Brutsaert EF, Anghel V, et al. Metformin regulates metabolic and nonmetabolic pathways in skeletal muscle and subcutaneous adipose tissue of older adults. Aging Cell. 2018;17(2):e12723. doi:10.1111/acel.12723
  11. Konopka AR, Laurin JL, Schoenberg HM, et al. Metformin inhibits mitochondrial adaptations to aerobic exercise training in older adults. Aging Cell. 2019;18(1):e12880. doi:10.1111/acel.12880
  12. Wang J, Bi C, Xi H, et al. Effects of administering berberine alone or in combination on type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Front Pharmacol. 2024;15:1455534. doi:10.3389/fphar.2024.1455534
  13. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury. Berberine. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; updated 6 October 2020. NCBI Bookshelf NBK564659
  14. Wu X, Li Q, Xin H, Yu A, Zhong M. Effects of berberine on the blood concentration of cyclosporin A in renal transplanted recipients: clinical and pharmacokinetic study. Eur J Clin Pharmacol. 2005;61(8):567-572. doi:10.1007/s00228-005-0952-3