Komórki macierzyste a długowieczność: prawdziwa obietnica i właściwe pytania
Amy Killen i jej rodzina z Markiem Piotrowskim i Alkiem Piotrowskim nad Salt Lake City w Utah, maj 2024 – wieczór naszego wywiadu Live Beyond o komórkach macierzystych.
W czasie naszej podróży mój syn Alek i ja spotkaliśmy ponad stu ekspertów od długowieczności w 39 krajach i stanach, a komórki macierzyste wracały w rozmowach raz za razem. Jedni nazywają je cudownymi komórkami. Inni mówią, że to tylko hype. Chciałem poznać prawdę, więc zapytałem lekarkę, która stosuje je u swoich pacjentów, naukowca, który badał je przez większość życia, i lekarza, który pracuje nad budzeniem tych komórek, które już mamy. Ta strona wyjaśnia, czym są komórki macierzyste, dlaczego z wiekiem słabną, co sprzedaje się jako „terapia komórkami macierzystymi”, co jest udowodnione, a co nie, i jakie pytania zadać, zanim ktokolwiek cokolwiek wprowadzi do twojego ciała. Każdemu z nich jestem głęboko wdzięczny za szczerość.
Prawdziwa obietnica, a pierwsze dowody już są. Komórki macierzyste to własna ekipa naprawcza twojego ciała, a pomaganie im może kiedyś dać więcej silnych, wolnych od bólu, zdrowych i dobrze wyglądających lat.
Przeszczepy krwiotwórczych komórek macierzystych ratują życie od dziesięcioleci, a nowe leki z komórek macierzystych są już zatwierdzone w konkretnych chorobach. Naukowcy odkryli też, że te komórki działają głównie przez wysyłanie sygnałów, które włączają twoją własną naprawę – a to otwiera drogę do łagodniejszych, mądrzejszych terapii.
Jeśli chodzi o samo starzenie się, wielkie badania wciąż są przed nami, więc najlepsze pytania brzmią: jakie komórki, skąd, na co i w jakim badaniu? [1][2]
To nie jest porada medyczna.
Ta strona opowiada o tym, czego doświadczyliśmy podczas naszej wyprawy, i o tym, co powiedzieli nam naukowcy. Nie poleca żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu i nic o Tobie nie wie.
Nigdy nie zaczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu bez swojego lekarza, który zna Twój stan zdrowia i może sprawdzić Twoje wyniki badań krwi. To jeszcze ważniejsze, jeśli jesteś w ciąży lub ją planujesz, chorujesz albo przyjmujesz inne leki.
Długowieczność, tak jak ją rozumiemy: więcej zdrowych, radosnych lat. Co mamy na myśli →
1,5 mlnprzeszczepów krwiotwórczych komórek macierzystych na świecie od pierwszego w 1957 roku (szacunek do 2019 roku) – udowodnione, ratujące życie zastosowanie komórek macierzystych.[1]
2024rok, w którym FDA zatwierdziła swój pierwszy lek z mezenchymalnych komórek macierzystych – dla dzieci z ciężkim powikłaniem po przeszczepie szpiku.[2]
2754klinik w USA sprzedających w 2021 roku terapie komórkami macierzystymi, których FDA nie zatwierdziła – w 2016 roku było ich 570.[3]
Czym są komórki macierzyste
Amy Killen w Salt Lake City w Utah, maj 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o tym, co komórki macierzyste potrafią, a czego nie.
Większość komórek w twoim ciele ma jedno zadanie: komórka skóry pozostaje komórką skóry. Komórki macierzyste są inne. Potrafią tworzyć własne kopie i potrafią zamieniać się w inne rodzaje komórek, kiedy ciało potrzebuje naprawy. Wyobraź je sobie jako ekipę naprawczą twojego ciała, czekającą w szpiku kostnym, w tkance tłuszczowej, w skórze, w jelitach i w wielu innych miejscach.
W jej domu nad doliną w Salt Lake City, przed przejażdżką rowerową i kolacją z całą jej rodziną, zapytałem Amy Killen – lekarkę, która od lat stosuje komórki macierzyste u swoich pacjentów – o jej prawdę o komórkach macierzystych. Jej odpowiedź to najlepsze krótkie podsumowanie, jakie słyszałem:
„Myślę, że komórki macierzyste są niesamowite. Nie robią wszystkiego. Nie są panaceum. Nie naprawią każdego problemu. Ale zdecydowanie mogą być korzystne w pewnych sytuacjach.”
Mówiąc prościej: Komórki macierzyste naprawdę mogą pomóc w niektórych sytuacjach. Nie są lekarstwem na wszystko.
Nie wszystkie komórki macierzyste są takie same i to pierwsza rzecz, którą trzeba zrozumieć. W Toronto, przez przyjaciela, poznaliśmy Johna Daviesa, naukowca, który większość kariery poświęcił jednemu rodzajowi komórek macierzystych. Wyjaśnił nam ich drzewo genealogiczne:
„Pluripotencjalne komórki macierzyste to te, które znajdziemy w zarodku. […] Są też więc inne rodzaje komórek macierzystych, które są nieco bardziej ograniczone, czyli nie tworzą wszystkiego. A rodzaj komórek macierzystych, który interesuje mnie już od wielu lat, nazywa się mezenchymalną komórką macierzystą, a w skrócie mówimy na nie MSC. MSC to komórka, z której powstaje tylko to, co nazywa się tkankami łącznymi ciała, czyli kości, chrząstka, tkanka włóknista, więzadła, ścięgna i tego typu rzeczy. Tłuszcz to kolejna tkanka łączna.”
Mówiąc prościej: Komórki macierzyste z zarodka mogą stać się czymkolwiek. Te, o których mówi większość klinik, to MSC: bardziej ograniczony rodzaj, który buduje kości, chrząstkę, ścięgna i tłuszcz – i, jak zaraz zobaczysz, robi dużo więcej niż tylko budowanie.
Trzy rodzaje, o których usłyszysz
Krwiotwórcze komórki macierzyste żyją w szpiku kostnym i wytwarzają wszystkie nasze komórki krwi i odporności; to właśnie te komórki stosuje się w przeszczepach szpiku. Mezenchymalne komórki macierzyste (MSC) pochodzą ze szpiku kostnego, tkanki tłuszczowej, pępowiny lub łożyska i to o nich mówi większość klinik, kiedy mówi „komórki macierzyste”. Pluripotencjalne komórki macierzyste mogą stać się każdą komórką ciała; pochodzą z zarodków albo są wytwarzane w laboratorium z dorosłych komórek i wciąż są głównie przedmiotem badań.
John Davies w Toronto, lipiec 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o tym, dlaczego nasze komórki macierzyste słabną z wiekiem.
Wyczerpanie komórek macierzystych, jedna z cech starzenia
W 2013 roku i ponownie w 2023 roku grupa czołowych naukowców opisała główne procesy, które napędzają starzenie. Jedną z dwunastu cech starzenia (Hallmarks of Aging) jest wyczerpanie komórek macierzystych: z biegiem lat nasze komórki macierzyste stają się mniej liczne i bardziej zmęczone, więc ciało naprawia się wolniej. Guido Kroemer, jeden z autorów, wyjaśnił nam te cechy w Singapurze w lutym 2024 roku.
John Davies opowiedział nam, jak wcześnie to się zaczyna, przynajmniej w przypadku MSC:
„Jest jeszcze jedna rzecz, którą mogę ci powiedzieć o MSC: bardzo dobrze wiadomo, że ich liczba w szpiku kostnym […] gwałtownie spada w drugiej połowie lat nastoletnich. […] Więc kiedy masz mniej więcej 18 lat, […] masz w szpiku dużo mniej MSC niż wtedy, kiedy się urodziłeś. A w miarę jak dalej się starzejesz, ta liczba dalej maleje.”
Mówiąc prościej: Rodzimy się z mnóstwem tych komórek naprawczych, a wiele z nich tracimy, kiedy jesteśmy jeszcze młodzi. Mniej komórek naprawczych oznacza wolniejszą naprawę.
A potem John powiedział mi coś, co zmieniło moje myślenie o tym wszystkim. Te komórki nie tylko budują:
„Ale okazuje się, i odkryto to wiele lat temu, że mają one inne bardzo ważne właściwości. Jedną z nich jest to, że te MSC działają przeciwzapalnie. […] No a kiedy się nad tym zastanowić, starzenie jest w istocie chorobą zapalną. […] Kiedy więc ludzie się starzeją, to, jak ciało się starzeje, i powody, dla których się starzeje, w dużej mierze mają związek ze stanem zapalnym. Jeśli więc masz system biologiczny, którym można ten stan zapalny zmniejszyć, możesz poprawić życie ludzi, którzy się starzeją. […] Nie chodzi o to, żeby komórki sprawiały, że ludzie żyją dłużej. Chodzi o to, żeby ludzie żyli wygodniej, kiedy się starzeją.”
Mówiąc prościej: Stan zapalny to alarm i straż pożarna ciała. Kiedy pozostaje włączony przez lata, wyniszcza nas. MSC potrafią go wyciszyć. Tu właśnie komórki macierzyste spotykają się z długowiecznością: nie chodzi o życie wieczne, tylko o łagodniejsze starzenie się, ze zdrowszymi stawami i spokojniejszym ciałem.
Bardziej wysyłają sygnały, niż budują
John Davies, Marek Piotrowski i Cory Goldberg na spacerze w lesie pod Toronto, lipiec 2024 – rozmowa Live Beyond o tym, jak komórki macierzyste wysyłają sygnały.
Kiedy zaczynałem podróż, wierzyłem w to, w co wierzy większość ludzi: wstrzykujesz komórki macierzyste, one wędrują do kolana i zamieniają się w nowe kolano. Amy mnie poprawiła:
„Jedno, czego nauczyliśmy się mniej więcej w ciągu ostatnich pięciu lat, to to, że komórki macierzyste – jeśli dajemy ci komórki macierzyste od kogoś innego albo pobieramy twoje komórki macierzyste z tkanki tłuszczowej lub szpiku i umieszczamy je na przykład w twoim kolanie – nie zamieniają się w tę nową tkankę. Nie zamieniają się więc w komórki chrząstki czy komórki kości ani nic w tym rodzaju. Kiedyś myśleliśmy, że tak to działa, że naprawdę zamieniają się w nowe komórki. Teraz wiemy, że komórki macierzyste wysyłają cząsteczki sygnałowe. Uwalniają więc w tym miejscu białka, cytokiny i pęcherzyki zewnątrzkomórkowe, a to pobudza twoje własne komórki w tym miejscu, żeby działały skuteczniej.”
Mówiąc prościej: Komórki macierzyste działają głównie jak posłańcy. Mówią twoim własnym komórkom, żeby zajęły się naprawą, zamiast same stawać się naprawą.
Dwa miesiące później, w Toronto, John Davies poszedł o krok dalej:
„Wiemy, że kiedy wstrzykuje się żywe komórki człowiekowi, zwykle przez żyłę w zgięciu łokciowym tutaj na ręce, komórki trafiają do płuc i zostają tam uwięzione bardzo, bardzo szybko, w ciągu minut. I tak, po kilku dniach nie da się ich znaleźć. I gdzie się podziały? No cóż, rozpadają się w płucach. Wykazano, że te komórki działają nie dlatego, że same są aktywnymi komórkami sygnałowymi, ale dlatego, że rozpadają się na cząstki. Te cząstki zjadają komórki gospodarza, inny rodzaj komórek, zwany makrofagiem. […] To więc organizm gospodarza wykonuje całą pracę. My tylko dajemy mu bodziec.”
Mówiąc prościej: Komórki podane kroplówką do żyły utykają w płucach i znikają w ciągu kilku dni. Własne komórki sprzątające ciała zjadają ich fragmenty i to właśnie te komórki sprzątające potem uspokajają organizm. Zastrzyk jest impulsem. Pracę wykonuje twoje ciało.
Co pokazują badania laboratoryjne
U myszy MSC podane kroplówką do żyły zostawały w płucach i znikały mniej więcej w ciągu doby. W innym badaniu komórki sprzątające organizmu połykały podane MSC, a potem przełączały się w tryb uspokajający, przeciwzapalny. Dlatego Arnold Caplan, naukowiec, który nadał MSC ich nazwę, zaproponował później, żeby nazywać je medicinal signaling cells, czyli leczniczymi komórkami sygnałowymi.
To odkrycie otworzyło nowe drzwi. Jeśli liczą się sygnały, może da się wysłać sygnały bez komórek. Te sygnały podróżują w malutkich pęcherzykach zwanych egzosomami. Amy wyjaśniła:
„Jednym ze sposobów, w jaki komórki macierzyste komunikują się z innymi komórkami, jest uwalnianie tych malutkich pęcherzyków z informacją, które nazywa się pęcherzykami zewnątrzkomórkowymi, czyli EV. Egzosomy to jeden rodzaj EV. Te małe EV to po prostu małe pęcherzyki, które krążą, a w środku mają informacyjny RNA, cytokiny i czynniki wzrostu – to są cząsteczki sygnałowe. Dzieje się tak, że one krążą, a jeśli ci je podamy, twoje komórki pochłaniają te EV i to przeprogramowuje sposób działania twoich komórek. To w zasadzie jak danie twoim komórkom nowej instrukcji obsługi.”
Mówiąc prościej: Egzosomy to malutkie paczuszki z instrukcjami, które komórki wysyłają sobie nawzajem. Niektóre kliniki stosują je dziś zamiast całych komórek, często na skórę i włosy. Bada się je pod kątem wielu rzeczy – a w USA żaden produkt z egzosomami nie jest jeszcze zatwierdzony. [9]
Słowa, które warto znać
Trzy słowa o ekipie naprawczej
Z naszego słowniczka. Dotknij karty, żeby ją odwrócić: z tyłu jest nauka i ludzie, którzy nam ją wytłumaczyli.
Nr 32 / 66Terapia
Terapia komórkami macierzystymi
Wprowadzenie młodych, aktywnych komórek do ciała, żeby pomóc mu się naprawić.
Nr 32 / 66Terapia
Terapia komórkami macierzystymi
Co nas zaskoczyło w podróży: komórki zwykle nie stają się nową tkanką; wysyłają sygnały, które budzą do naprawy komórki już obecne. Czytaj więcej →
„Uważam, że komórki macierzyste są niesamowite. Nie robią wszystkiego. Nie są panaceum. … Ale w pewnych sytuacjach zdecydowanie mogą pomóc.”
Sen, waga, mięśnie, zdrowie jamy ustnej i leczenie oczywistych źródeł. Omega-3 mają przyzwoite dowody. To także jeden z niewielu procesów, w których proste badanie krwi — wysokoczułe CRP — mówi ci coś użytecznego i taniego.
Co się sprzedaje jako „terapia komórkami macierzystymi”
Michael Lim wyjaśnia swoje podejście w swojej klinice w Kuala Lumpur, październik 2023 – Live Beyond.
„Terapia komórkami macierzystymi” brzmi jak jedna rzecz. A nie jest. Oto, co może się kryć za tymi słowami – od udowodnionej medycyny po wczesne pomysły.
Przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych
Krwiotwórcze komórki macierzyste od dawcy albo od ciebie samego, podawane po silnej chemioterapii, żeby odbudować krew i układ odpornościowy. Stosowane w białaczce, chłoniakach i innych chorobach krwi.
Twoje własne komórki, z tkanki tłuszczowej lub szpiku
Pobierane z tłuszczu na brzuchu albo z kości biodrowej, czasem zagęszczane lub namnażane w laboratorium, a potem wstrzykiwane z powrotem, często do stawu, w skórę albo do żyły. Są twoje, więc nie ma odrzucenia – ale starsze ciało ma mniej komórek macierzystych i są one starsze.
Młode MSC z tkanki, którą po porodzie zwykle się wyrzuca, albo od dawcy. Jest ich dużo, są młode i organizm zwykle usuwa je w ciągu kilku dni. W USA zatwierdzono jeden lek z MSC od dawcy, na rzadkie i ciężkie powikłanie po przeszczepie u dzieci.
Żadnych komórek: malutkie pęcherzyki z sygnałami, które uwalniają komórki, zebrane w laboratorium i nakładane na skórę, wstrzykiwane albo podawane kroplówką do żyły.
Twoja własna krew, odwirowana, żeby zagęścić płytki krwi, i wstrzyknięta. Czasem nazywa się to terapią komórkami macierzystymi, ale płytki krwi nie są komórkami macierzystymi.
To nie komórka macierzysta
Budzenie własnych komórek macierzystych
Bez dodawania nowych komórek. Zamiast tego białka, sygnały lub składniki odżywcze, które mają obudzić i namnożyć komórki macierzyste, które już masz – jak w podejściu Michaela Lima opisanym niżej. Terapie genowe i leki, które robiłyby to samo, są w fazie badań.
Wczesny etap, wciąż w testach
Które źródło jest więc najlepsze? Nawet eksperci się nie zgadzają. Amy Killen:
„Myślę, że to prawdopodobnie ma znaczenie i prawdopodobnie jest inaczej w różnych procesach chorobowych, a także u różnych ludzi. Wiemy, że u starszych osób komórki macierzyste nie są już tak młode, więc […] komórki z łożyska mają dla tej grupy dużo więcej sensu, bo ci ludzie mają starsze komórki macierzyste. Jeśli jesteś młody i zdrowy, masz 20 albo 30 lat, użycie własnych komórek może mieć więcej sensu, bo twoje komórki umieją komunikować się z twoim ciałem lepiej niż jakiekolwiek inne komórki. To więc na pewno wielka debata.”
Mówiąc prościej: Nie ma jeszcze jednego najlepszego źródła. Młode komórki mogą pasować do starszych ciał; twoje własne komórki mogą najlepiej pasować do młodego ciała. To wciąż otwarte pytanie, i to duże.
Budzenie komórek macierzystych, które już masz
Marek Piotrowski i Michael Lim na Longevity Summit Dublin, sierpień 2023 – wywiad Live Beyond o budzeniu własnych komórek macierzystych.
Na naszej pierwszej konferencji w czasie podróży, w Dublinie w sierpniu 2023 roku, poznaliśmy Michaela Lima, lekarza z Kuala Lumpur. On nie wstrzykuje komórek macierzystych. Podaje białka, które mają obudzić komórki macierzyste, które już mamy. Dwa miesiące później odwiedziliśmy go w jego klinice w Kuala Lumpur.
Tak Michael wyjaśnił swoje podejście Alkowi:
„Z tym białkiem właściwie już miałeś kontakt, kiedy byłeś niemowlęciem. Pobieramy je bowiem z pępowiny. […] Stamtąd izolujemy to białko, którego twoje ciało już kiedyś używało, i po prostu dodajemy je do twojego organizmu. […] W zasadzie nasza technologia jest więc dość prosta. Kiedy podamy białka, zostają one wchłonięte do komórki. Ściany komórek mają coś, co nazywamy ścianami komunikacyjnymi, i tu mamy własną, zastrzeżoną metodę. Dbamy więc o to, żeby drzwi się otworzyły, i wtedy komórki macierzyste twojego taty przyjmą te białka. A potem pobudzasz komórki macierzyste do odmłodzenia. Nie tylko do odmłodzenia, ale też zwiększasz ich zdolność do namnażania się. A to znaczy, że komórka macierzysta może wytworzyć własną komórkę macierzystą. W zasadzie chodzi o MSC, czyli, jak mówimy, mezenchymalne komórki macierzyste.”
Mówiąc prościej: Jego słowami: białko pobrane z pępowiny dostaje się do twoich własnych komórek macierzystych i włącza je z powrotem, tak że się namnażają i biorą do pracy. Nie dodaje się żadnych nowych komórek.
I szczerze powiedział, na jakim etapie jest jego praca:
„Obecnie prowadzimy badania na zwierzętach i przechodzimy też do badań klinicznych fazy pierwszej, a także drugiej i trzeciej, przyglądając się różnym chorobom, którymi się zajmujemy. […] Opublikujemy prace i wtedy będziesz mógł zobaczyć, co osiągamy. […] Mimo to skupiamy się na zdrowym życiu (healthspan). Chcemy więc, żebyś był jak najzdrowszy, a nie jak najstarszy, bo ocena tego wymagałaby czasu. […] Nie mogę ci powiedzieć, że mogę teraz osiągnąć długowieczność, bo nie mam wystarczająco danych i dowodów, żeby ci to pokazać.”
Mówiąc prościej: Jego podejście jest na wczesnym etapie. To badania i opublikowane prace pokażą, jak dobrze działa i u kogo.
Później w czasie podróży, w Toronto, opisałem podejście Michaela Johnowi Daviesowi. Oto co powiedział:
„Tak, słyszałem o tym, o części tej pracy. Szczerze mówiąc, niewiele. To nie jest moja dziedzina. Ale to na pewno bardzo ciekawe podejście. A wracając do mojej dziedziny, dziedziny MSC, […] masz w ciele miliony tych komórek. Ruszają do działania tylko wtedy, kiedy się zranisz, kiedy ich potrzebujesz. Poza tym są uśpione. Jeśli więc w ten czy inny sposób uda ci się zachęcić te komórki do namnażania, tak żebyś miał większą populację tych komórek czekających, żeby dla ciebie pracować, to wyraźnie jest przewaga. […] Nie sądzę, żeby społeczność naukowa naprawdę to już zrobiła, ale na pewno jest to intrygująca perspektywa.”
Mówiąc prościej: Większa, w pełni rozbudzona ekipa naprawcza byłaby prawdziwą przewagą. Nikt jeszcze nie pokazał, że da się to bezpiecznie osiągnąć, ale naukowców ten pomysł fascynuje.
Liczy się też dom komórki macierzystej
W szpitalu w Szanghaju Evelyne Bischof, lekarka zajmująca się onkologią i medycyną długowieczności, powiedziała nam, że miejsce, w którym siedzi komórka macierzysta – jej nisza – ma niemal tak wielką moc jak sama komórka. Porównała je do ładowarki, która mówi komórce, kiedy ma zabrać się do pracy. W długowieczności, jak powiedziała, celem jest odmłodzenie tego domu.
Na podstawie: Wywiad, Szanghaj, grudzień 2023
Co jest udowodnione, a co wciąż się testuje
Amy Killen i Marek Piotrowski w jej domu w Salt Lake City w Utah, maj 2024 – wywiad Live Beyond o tym, co jest udowodnione w sprawie komórek macierzystych.
Udowodnione: przeszczepy krwiotwórczych komórek macierzystych
Od pierwszego w 1957 roku do 2019 roku wykonano na świecie szacunkowo 1,5 mln przeszczepów krwiotwórczych komórek macierzystych. Ratują życie w białaczce, chłoniakach i innych chorobach krwi i układu odpornościowego.
Zatwierdzone: kilka kolejnych, każde w jednej chorobie
W Europie w 2014 roku zarekomendowano do zatwierdzenia terapię wyhodowaną z własnych komórek macierzystych oka pacjenta, dla osób, których oczy zostały uszkodzone przez oparzenia. W USA przez lata jedynymi zatwierdzonymi produktami z komórek macierzystych były komórki krwiotwórcze z krwi pępowinowej, w chorobach krwi. W grudniu 2024 roku FDA zatwierdziła swój pierwszy lek z MSC, wytwarzany ze szpiku dawcy, dla dzieci z ciężkim powikłaniem po przeszczepie szpiku.
Na podstawie: Decyzje urzędów rejestracyjnych [10][4][2]
Wciąż w testach: komórki macierzyste na starzenie
Żadna terapia komórkami macierzystymi ani egzosomami nie jest zatwierdzona przez FDA do spowalniania starzenia ani do tego, żeby zdrowi ludzie byli zdrowsi, a według FDA nie ma w ogóle żadnych zatwierdzonych produktów z egzosomami. Kliniki oferują terapie na stawy, skórę, włosy, zdrowie seksualne czy ogólną odnowę, ale wciąż brakuje dużych, starannych badań, które pokazałyby, jak dobrze działają – u kogo, w jakiej dawce i jak często.
Na podstawie: Na jakim etapie jest dziś nauka [4][9]
W Salt Lake City powiedziałem Amy, że moim zdaniem to wszystko jest jeszcze nowe:
„Myślę, że to jest wciąż nowa rzecz, więc pewnie za 5 albo 10 lat będziemy wiedzieć dużo więcej i może uda się sprawić, że będzie dużo skuteczniejsza.”
Poprawiła mnie:
„Ludzie wykonują zabiegi z komórkami macierzystymi od 10–15 lat albo dłużej. […] To więc niekoniecznie nowość, ale myślę, że to jest za mało zbadane. Trudno zdobyć pieniądze na duże badania nad komórkami macierzystymi, bo kto zapłaci za to, żebyś badał swoje komórki macierzyste w swoim ciele? […] Myślę, że wciąż wiele musimy się nauczyć o tym, jak najlepiej stosować te komórki i te EV. Na przykład: jakie stężenie? Jakie wskazania? Jak często? Takie rzeczy to wciąż pytania, które mamy.”
Mówiąc prościej: Kliniki stosują komórki macierzyste od lat, ale duże badania są bardzo drogie, a nikt nie może mieć na własność twoich komórek – dlatego niewiele firm płaci za takie badania. Właśnie dlatego tyle podstawowych pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi.
Hype i ryzyko
Eric Verdin w Buck Institute w Kalifornii, maj 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o komórkach macierzystych od dawców.
Szybko rosnący rynek
W 2016 roku badacze naliczyli w USA 570 klinik sprzedających terapie komórkami macierzystymi, których FDA nie zatwierdziła. W 2021 roku naliczyli ich 2754.
Zapytałem Johna Daviesa, co kliniki naprawdę robią, kiedy mówią: „robimy komórki macierzyste”. Jego odpowiedź mnie zaskoczyła:
„Pewnie są tacy, którzy naprawdę stosują komórki macierzyste, ale myślę, że większość lekarzy, którzy robią dużo szumu wokół tego, że wstrzykują komórki macierzyste, wcale nie wstrzykuje komórek macierzystych. Jednym z przykładów jest coś, co nazywa się osoczem bogatopłytkowym. […] Lekarze czasem nazywają je komórkami macierzystymi, ale płytka krwi to rodzaj komórki krwi, która nie jest komórką macierzystą. A jeśli zagęścisz te płytki, nie staną się nagle komórkami macierzystymi. Więc w wielu twierdzeniach, które się pojawiają, zwłaszcza w reklamach, które widać u lekarzy działających być może poza granicami zwykłych jurysdykcji, […] może w ogóle nie być żadnych komórek macierzystych. To jest niebezpieczne.”
Mówiąc prościej: Nie wszystko, co nazywa się terapią komórkami macierzystymi, zawiera komórki macierzyste. A kiedy nie wiesz, co jest w strzykawce, nikt nie może wiedzieć, co to zrobi.
Kiedy coś idzie nie tak
Lekarze opublikowali opisy tego, co może się wydarzyć. Trzy kobiety na Florydzie straciły dużą część albo cały wzrok po tym, jak komórki z ich własnej tkanki tłuszczowej wstrzyknięto im do obu oczu. U mężczyzny, który przeszedł zastrzyki z komórek macierzystych za granicą, na rdzeniu kręgowym wyrósł guz z komórek, które nie były jego własne. Przegląd zgłoszeń z całego świata wykazał zakażenia, nowotwory, a nawet zgony po niesprawdzonych terapiach komórkami macierzystymi, a w 2019 roku FDA ostrzegła przed poważnymi skutkami ubocznymi u osób, którym podano produkty sprzedawane jako egzosomy.
Na podstawie: Opublikowane opisy przypadków i przeglądy [11][12][13][9]
Eric Verdin, który kieruje Buck Institute for Research on Aging i w czasie podróży został naszym przyjacielem, wyjaśnił nam, dlaczego sam nie przyjąłby komórek macierzystych od dawcy:
„Jeśli komórki macierzyste nie pochodzą od ciebie, tylko od kogoś innego, z łożyska albo z jakiegoś innego miejsca, są dwie możliwości. Najprawdopodobniej zostaną zabite w ciągu pięciu minut od trafienia do twojego ciała, bo zostaną rozpoznane jako obce, a my mamy ten niesamowity mechanizm obronny, który rozpoznaje wszystko, co obce. […] I może to ich zabijanie wywoła miejscowy stan zapalny, a może to doprowadzi do przebudowy tkanki. Może w ten sposób coś mogłoby przynieść korzyść. Niektórzy twierdzą, że czują się lepiej. Druga możliwość, która martwiłaby mnie najbardziej, jest taka, że mogłyby przetrwać w niektórych miejscach uprzywilejowanych immunologicznie. Mamy w ciele obszary – oko, jądra u mężczyzn i inne – w których antygeny albo obce rzeczy mogą przetrwać dłużej. Nie wiem, czy podobałaby mi się myśl, że w moim oku przetrwały komórki macierzyste z łożyska kogoś innego, z możliwością powstania nowotworu i tak dalej. Myślę więc, że jest po prostu za dużo niewiadomych, żebym zaryzykował.”
Mówiąc prościej: Komórki od dawcy są zwykle niszczone przez nasz układ odpornościowy wkrótce po tym, jak trafią do organizmu, i może to nawet być częścią tego, jak pomagają. Martwią go te rzadkie komórki, które mogłyby się ukryć w chronionych miejscach ciała. Kiedy niewiadomych jest tak dużo, on czeka.
Gdzie jest radość
John Davies w Toronto, lipiec 2024 – rozmowa Live Beyond z Markiem Piotrowskim o ekipie naprawczej, którą już nosimy w sobie.
Komórki macierzyste mnie fascynują i widzę w nich prawdziwą obietnicę – widzę też hype i dlatego pytania poniżej są tak ważne. Co do siebie, wiem, co bym zrobił: bez wahania poszedłbym do Amy Killen na jej zabieg komórkami macierzystymi na całe ciało, a gdybym miał poważny siniak albo kontuzję, od razu sięgnąłbym po komórki macierzyste. To mój własny wybór, podjęty po wszystkim, co usłyszałem w drodze – nie rada dla ciebie. W przypadku urazów pierwsze wyniki są zachęcające, ale wielkie badania wciąż są przed nami.
A oto, co daje mi radość: najpotężniejsza ekipa naprawcza jest już w nas. Jak pokazał nam John, nawet kiedy coś się wstrzykuje, to nasze własne ciało się leczy. Codzienny ruch, dobry sen, prawdziwe jedzenie, spokojny umysł i ludzie, których kochamy, utrzymują całe ciało w dobrej formie, zanim nauka nadrobi zaległości. Powiedziałem to Johnowi w Toronto:
„Jeśli możemy coś wytworzyć sami, po co brać to z zewnątrz? Jesteśmy więc niesamowitą fabryką i myślę, że po prostu musimy dbać, żeby ta fabryka działała coraz lepiej.”
Nauka pędzi naprzód i co roku trochę lepiej rozumiemy, jak nasze komórki ze sobą rozmawiają. Chcę tu być – zdrowy, ciekawy i radosny – kiedy przyjdzie to, co dalej.
O co zapytać: jakie komórki, skąd, na co, w jakim badaniu
Co radzą naukowcy zajmujący się komórkami macierzystymi
International Society for Stem Cell Research, główne stowarzyszenie naukowców zajmujących się komórkami macierzystymi, publikuje bezpłatny przewodnik dla pacjentów i ich rodzin, z pytaniami, które warto zadać przed każdą terapią komórkami macierzystymi.
Oto pytania, których nauczyli nas eksperci. Zadawaj je i najpierw porozmawiaj ze swoim lekarzem.
Jakie dokładnie komórki? Krwiotwórcze komórki macierzyste, MSC, egzosomy, płytki krwi? Zapytaj o nazwę produktu i o to, ile zawiera komórek.
Skąd? Z twojej własnej tkanki tłuszczowej lub szpiku, od dawcy, z pępowiny czy z łożyska? Jak je zbadano i przygotowano?
Na co? Na konkretny problem czy na „ogólną odnowę”? Uważaj na każdą terapię, która obiecuje pomóc niemal na wszystko.
W jakim badaniu? Czy to część zarejestrowanego badania klinicznego? Poszukaj jego numeru w publicznym rejestrze, takim jak ClinicalTrials.gov, i zapytaj, co do tej pory działo się u ludzi.
Czy jest zatwierdzona do tego zastosowania? Zatwierdzono tylko nieliczne produkty z komórek macierzystych, każdy w konkretnej chorobie. Zapytaj, czy ten jest zatwierdzony do twojego zastosowania i przez kogo.
Czy moje ciało jest gotowe? Amy Killen powiedziała nam, że jej zespół nie leczy palaczy ani osób ze źle kontrolowaną cukrzycą, bo ciało musi dobrze działać, żeby te zabiegi dobrze działały.
Co może pójść nie tak i kto się mną zaopiekuje? Zapytaj o skutki uboczne, o to, co się stanie, jeśli coś pójdzie nie tak, i jak długo będą cię potem obserwować.
To nie jest porada medyczna ani rekomendacja za jakąkolwiek terapią komórkami macierzystymi, egzosomami czy inną ani przeciw niej. Opisujemy, co mówią badania i co powiedzieli nam eksperci.
Ta strona opowiada o tym, czego doświadczyliśmy podczas naszej wyprawy, i o tym, co powiedzieli nam naukowcy. Wiele klinik na świecie sprzedaje terapie komórkami macierzystymi, które nie zostały zatwierdzone ani rzetelnie przebadane, a zabieg wstrzyknięty do organizmu może naprawdę zaszkodzić. Każdy organizm jest inny: to, co działa u jednej osoby, u innej może działać zupełnie inaczej.
Nigdy nie zaczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu bez swojego lekarza, który zna Twój stan zdrowia i może sprawdzić Twoje wyniki badań krwi. W nagłym wypadku dzwoń pod 112.
Źródła
Każda liczba na tej stronie, według numeru w nawiasie kwadratowym. Cytaty pochodzą z nagrań wywiadów Live Beyond, prowadzonych po angielsku; tutaj są przetłumaczone i oczyszczone jedynie z wtrąceń. To nie jest porada medyczna. Zanim cokolwiek zmienisz, porozmawiaj z lekarzem.
Niederwieser D, Baldomero H, Bazuaye N, et al. One and a half million hematopoietic stem cell transplants: continuous and differential improvement in worldwide access with the use of non-identical family donors. Haematologica. 2022;107(5):1045-1053. doi:10.3324/haematol.2021.279189
U.S. Food and Drug Administration. FDA approves remestemcel-L-rknd for steroid-refractory acute graft versus host disease in pediatric patients. 18 December 2024. (“Ryoncil is the first FDA-approved MSC therapy.”)
Turner L. The American stem cell sell in 2021: U.S. businesses selling unlicensed and unproven stem cell interventions. Cell Stem Cell. 2021;28(11):1891-1895. doi:10.1016/j.stem.2021.10.008
U.S. Food and Drug Administration. Consumer Alert on Regenerative Medicine Products Including Stem Cells and Exosomes. 22 July 2020, updated 9 April 2024.
Caplan AI. Mesenchymal Stem Cells: Time to Change the Name! Stem Cells Transl Med. 2017;6(6):1445-1451. doi:10.1002/sctm.17-0051
López-Otín C, Blasco MA, Partridge L, Serrano M, Kroemer G. Hallmarks of aging: An expanding universe. Cell. 2023;186(2):243-278. doi:10.1016/j.cell.2022.11.001
Eggenhofer E, Benseler V, Kroemer A, et al., Hoogduijn MJ. Mesenchymal stem cells are short-lived and do not migrate beyond the lungs after intravenous infusion. Front Immunol. 2012;3:297. doi:10.3389/fimmu.2012.00297 (study in mice)
de Witte SFH, Luk F, Sierra Parraga JM, et al. Immunomodulation by Therapeutic Mesenchymal Stromal Cells (MSC) Is Triggered Through Phagocytosis of MSC By Monocytic Cells. Stem Cells. 2018;36(4):602-615. doi:10.1002/stem.2779
U.S. Food and Drug Administration. Public Safety Notification on Exosome Products. 6 December 2019.
European Medicines Agency. First stem-cell therapy recommended for approval in EU (Holoclar, for limbal stem cell deficiency after eye burns). News release, 19 December 2014.
Kuriyan AE, Albini TA, Townsend JH, et al., Goldberg JL. Vision Loss after Intravitreal Injection of Autologous “Stem Cells” for AMD. N Engl J Med. 2017;376(11):1047-1053. doi:10.1056/NEJMoa1609583
Berkowitz AL, Miller MB, Mir S, et al., Chi JH. Glioproliferative Lesion of the Spinal Cord as a Complication of “Stem-Cell Tourism”. N Engl J Med. 2016;375(2):196-198. doi:10.1056/NEJMc1600188
Bauer G, Elsallab M, Abou-El-Enein M. Concise Review: A Comprehensive Analysis of Reported Adverse Events in Patients Receiving Unproven Stem Cell-Based Interventions. Stem Cells Transl Med. 2018;7(9):676-685. doi:10.1002/sctm.17-0282
International Society for Stem Cell Research (ISSCR). The ISSCR Guide to Stem Cell Treatments. isscr.org/resources/patient-guide (accessed October 2026).
