Terapia genowa dla długowieczności: czy zrobiłbyś to?
Marek Piotrowski i Liz Parrish na spacerze po lesie pod Seattle, czerwiec 2024 – rozmowa Live Beyond o terapii genowej.
W czasie naszej wyprawy mój syn Alek i ja spotkaliśmy ponad stu ekspertów od długowieczności w 39 krajach i stanach. Terapia genowa wracała raz po raz – idea, że dodanie genu mogłoby utrzymać nas dłużej młodymi. Chciałem sam jej spróbować. Zapytałem więc naukowców, którym ufam najbardziej: czy zrobiłbyś to? Ta strona wyjaśnia, czym jest terapia genowa, co już pokazano, a czego nie, i co mi odpowiedzieli. To wciąż trzeba udowodnić, ale pionierzy są już w drodze.
Obiecujące – a pierwsze wyniki już są. Dla nas długowieczność to dużo więcej niż długość życia: to więcej zdrowych, silnych, jasnych w głowie i radosnych lat. Właśnie w to celują terapie genowe.
U zwierząt dają życie, które jest jednocześnie dłuższe i zdrowsze, a pionierzy, którzy je przyjęli, mówią o większej masie mięśniowej, dłuższych telomerach, sprawniejszym umyśle i braku poważnych skutków ubocznych. Duże badania na ludziach dopiero się zaczynają – i to od nich zaczęłaby większość naukowców, których pytaliśmy. [1][2][3]
To nie jest porada medyczna.
Ta strona opowiada o tym, czego doświadczyliśmy podczas naszej wyprawy, i o tym, co powiedzieli nam naukowcy. Nie poleca żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu i nic o Tobie nie wie.
Nigdy nie zaczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu bez swojego lekarza, który zna Twój stan zdrowia i może sprawdzić Twoje wyniki badań krwi. To jeszcze ważniejsze, jeśli jesteś w ciąży lub ją planujesz, chorujesz albo przyjmujesz inne leki.
Długowieczność, tak jak ją rozumiemy: więcej zdrowych, radosnych lat. Co mamy na myśli →
24%dłużej żyły typowo myszy, które w wieku jednego roku dostały terapię genową z telomerazą – i były zdrowsze, bez wzrostu liczby nowotworów.[1]
6,71 → 8,12kb: telomery w białych krwinkach Liz Parrish przed jej terapiami genowymi w 2015 roku i w 2018 roku, według jej własnych pomiarów.[4][5]
26+osób, jak powiedział nam dr Patrick Sewell, leczył terapią genową z folistatyną, bez ani jednej negatywnej zmiany.
Czym jest terapia genowa
Liz Parrish i Marek Piotrowski idą przez hotel w Szanghaju, 2023 – Live Beyond, rozmowa o czterech terapiach genowych, które przyjęła.
Twoje geny to instrukcje. Terapia genowa dodaje do twoich komórek nową kopię jednej instrukcji, żeby wytwarzały więcej białka, którego ciało z wiekiem wytwarza mniej. Gen zwykle podróżuje w nieszkodliwym, opróżnionym wirusie, nazywanym wektorem, który wnosi go do komórek i tam zostawia.
W długowieczności raz po raz pojawiają się cztery geny: folistatyna (pomaga utrzymać mięśnie), klotho (związane ze zdrowymi nerkami, mózgiem i naczyniami krwionośnymi), telomeraza (chroni końce naszych chromosomów) i PGC-1α (pomaga fabrykom energii w naszych komórkach). Liz Parrish przyjęła wszystkie cztery sama: folistatynę i telomerazę w 2015 roku, a potem wszystkie cztery razem w 2020 roku.
Terapia genowa to nie edycja genów
Edycja genów, taka jak CRISPR, zmienia litery genu, który już jest. Terapie genowe, o których mówi się w kontekście starzenia, nie zmieniają twoich własnych genów. Dodają dodatkową, działającą kopię, która wytwarza więcej pomocnego białka.
Na podstawie: Jak działają te terapie
Dłuższe życie – i lepsze
Matt Kaeberlein w Seattle, czerwiec 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o długości życia i życiu w zdrowiu.
Kiedy mówię o długowieczności, nie mam na myśli tylko długości życia. W mojej definicji to każdy wymiar dobrego życia: lata zdrowia, radości, sprawnego umysłu, urody i sprawności. Lata, kiedy jesteś silny, bystry i szczęśliwy. Czym jest dla nas długowieczność.
Ludzie czasem się martwią, że nauka da nam dodatkowe lata niedołężności. Matt Kaeberlein, który od dziesięcioleci bada starzenie, wyjaśnił mi w Seattle, dlaczego w laboratorium widzi coś innego:
„Nikt nie chce dodatkowych 20 lat niepełnosprawności i niedołężności. Myślę, że ważne jest, żeby uspokoić ludzi, że po pierwsze to nie jest cel, a po drugie […] nie widziałem ani jednego przypadku u zwierząt laboratoryjnych, w którym wydłużono by długość życia, a nie wydłużono by życia w zdrowiu. Jeśli już, to interwencje takie jak rapamycyna wydłużają życie w zdrowiu nieproporcjonalnie bardziej, czyli zwierzęta żyją dłużej, ale są zdrowe przez jeszcze większą część swojego życia.”
Mówiąc prościej: W badaniach na zwierzętach dłuższe życie i zdrowie idą w parze. Dlatego terapia, która celuje w samo starzenie, jest tak ekscytująca: chodzi o więcej dobrych lat, a nie tylko o więcej lat.
Co już pokazano
George Church przemawia w Harvard Medical School, Boston, listopad 2024 – nagranie Live Beyond z konferencji Biomarkers of Aging.
U myszy może wydłużyć życie
Myszy, które w wieku jednego roku – w połowie życia myszy – dostały terapię genową z telomerazą, żyły średnio o około 24% dłużej i były zdrowsze, bez większej liczby nowotworów. Myszy, które wytwarzają więcej klotho, też żyją dłużej.
W laboratorium George’a Churcha jedna kombinacja trzech genów leczyła u myszy jednocześnie kilka chorób związanych z wiekiem: nadwagę, cukrzycę typu 2, niewydolność serca i niewydolność nerek.
Terapia genowa jest już zatwierdzonym leczeniem niektórych rzadkich chorób dziedzicznych, od 2017 roku, zaczynając od dziedzicznej postaci ślepoty. W przypadku starzenia badania na ludziach dopiero się zaczynają.
Patrick Sewell w Londynie, lipiec 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o terapii genowej z folistatyną i klotho.
Nie mamy jeszcze dużych badań na ludziach – ale wyniki już mamy. Pierwsze osoby, które przyjęły te terapie genowe, same się mierzą, a ich lekarze uważnie je obserwują.
Liz Parrish: dłuższe telomery, więcej mięśni, sprawniejszy umysł
We wrześniu 2015 roku, przed pierwszymi terapiami genowymi, telomery w białych krwinkach Liz Parrish miały 6,71 kb – mało jak na jej wiek. W marcu 2016 roku miały 7,33 kb, a w 2018 roku 8,12 kb; w 2024 roku, jak podaje BioViva, były dłuższe niż u zdrowej 25-latki. Mówiła też o większej masie mięśniowej, która utrzymała się przez lata, mniejszej ilości tłuszczu w mięśniach, świetnej kontroli cukru we krwi, bardzo niskim stanie zapalnym i braku skutków ubocznych. A po klotho, jak mówi, jej IQ wzrosło o 10 punktów.
Na podstawie: Jej własne pomiary, opublikowane przez BioViva [4][5][3]
„Moje IQ wzrosło o 10 punktów po przyjęciu klotho.”
W Londynie dr Patrick Sewell opowiedział nam o ludziach, których leczył terapią genową z folistatyną:
„Osobiście leczyłem około 26 pacjentów […] folistatyną, a może ponad 30. […] Zero negatywnych zmian, i to było niesamowite. Żadnej reakcji alergicznej, żadnych zgonów, żadnych mdłości, żadnej choroby.”
A dla niego większe mięśnie to dopiero początek:
„Obniża hemoglobinę glikowaną HbA1c, która jest związana z otyłością i cukrzycą typu 2. […] Ułatwia też, a często powoduje, cofanie się blaszki miażdżycowej. Czyli blaszki w tętnicach wieńcowych, blaszki w tętnicach mózgowych, które są związane z zawałem serca i udarem. […] Wczesne dane pokazują, że tak się dzieje. Blaszka cofa się po folistatynie.”
Tak samo ekscytuje go klotho, gen, którego poziom w mózgu spada z wiekiem, a razem z nim pojawiają się drobne luki w pamięci i mgła w myśleniu:
„Jeśli ponownie wprowadzisz klotho, podniesiesz poziom klotho w mózgu, te objawy cofają się w czasie do stanu sprzed 10 albo 20 lat. Więc terapia klotho jako terapia przeciwstarzeniowa może dać ci jasność umysłu, podnosząc poziom klotho, na przykład przez terapię genową.”
Mówiąc prościej: Wczesne wyniki od niewielkiej liczby osób, i wyglądają naprawdę dobrze. Badania, które teraz się zaczynają, pokażą, jak dobrze działają te terapie i u kogo.
Co jeszcze trzeba udowodnić
George Church w Harvard Medical School, Boston, listopad 2024 – wywiad Live Beyond z Markiem Piotrowskim o tym, dlaczego najpierw muszą być badania.
Jak dobrze to działa u wszystkich
Dotychczasowe wyniki pochodzą z badań na zwierzętach i od niewielkiej liczby pionierów. Dopiero duże badania kliniczne pokażą, jak bardzo te terapie pomagają i komu.
Na podstawie: Na jakim etapie jest dziś nauka
Że próba jednej osoby wiele nam mówi
George Church wyjaśnił nam, dlaczego się nie spieszy. Jeśli jedna osoba spróbuje terapii bez porównania i bez zaślepienia, dowiadujemy się bardzo niewiele – nawet tego, czy jej to pomogło – chyba że efekt jest spektakularny.
Na podstawie: Wywiad, Boston, listopad 2024
„Jest wiele przypadków, kiedy coś, co na papierze wygląda naprawdę dobrze, zabija ludzi. Na przykład pierwsze dwie terapie genowe zabiły kilka osób, a pierwsze przeciwciała monoklonalne pierwszego dnia omal nie zabiły czterech osób.”
Mówiąc prościej: Coś może wyglądać idealnie w laboratorium, a mimo to pójść źle w ludzkim ciele. Dlatego badania zaczynają się od małej skali, idą powoli i wszystko uważnie obserwują.
Słowa, które warto znać
Trzy słowa o genach
Z naszego słowniczka. Dotknij karty, żeby ją odwrócić: z tyłu jest nauka i ludzie, którzy nam ją wytłumaczyli.
Nr 33 / 66Terapia
Terapia genowa
Dać komórkom nową lub poprawioną instrukcję, dostarczoną prosto do ich DNA.
Nr 33 / 66Terapia
Terapia genowa
Już stosowana w niektórych rzadkich chorobach dziedzicznych, które powoduje jeden wadliwy gen. Przeciwko samemu starzeniu wciąż eksperymentalna: kilka osób, z Liz Parrish na czele, wypróbowało ją na sobie, a dużych badań jeszcze nie ma. Może przenieść nas poza dzisiejsze granice i to przy niej najuważniej trzeba pilnować bezpieczeństwa. Czytaj więcej →
„Naprawdę wierzę, że to terapie genowe przełamią barierę 120 lat.”
Sekwencja jest stała; to, które fragmenty są włączone, już nie — i właśnie tam styl życia naprawdę sięga twojej biologii.
Co pomaga
Testy wieku epigenetycznego stały się szeroko dostępne i pozostają zaszumione — użyteczne jako trend przez lata, nie jako pojedynczy odczyt. Czytaj więcej →
Naukowcy po raz pierwszy wymienili je w 2013 roku, a w 2023 roku rozszerzyli listę do dwunastu; Guido Kroemer, którego filmowaliśmy, jest jednym z autorów. Każdy proces niżej na tej stronie należy do jednej z dwunastu.
Czy zrobiłbyś to? Co powiedzieli nam nasi eksperci
George Church i Marek Piotrowski w Harvard Medical School, Boston, listopad 2024 – wywiad Live Beyond, w którym Marek zapytał: czy zrobiłbyś to?
Chciałem sam spróbować jednej z tych terapii genowych, żeby pokazać ludziom, że przyszłość nadchodzi. Więc w drodze zadawałem naukowcom, którym ufam najbardziej, to samo pytanie: czy zrobiłbyś to? Ich odpowiedzi były bardzo różne, a każda z nich była szczera.
George Church, którego laboratorium pracowało nad kombinacjami genów, z których pochodzi wiele z tych terapii, dał mi odpowiedź, do której ciągle wracam:
„Jestem pośrodku. Powiedziałbym, że zrobię to w ramach badania klinicznego, które jest dobrze przemyślane, a faza przedkliniczna była dość jasna. Jeśli masz przyjąć kombinację, musisz tę kombinację najlepiej przetestować na naczelnych albo na ludzkich organoidach, albo na czymś innym, najlepiej na obu, żeby naprawdę ją zrozumieć.”
Mówiąc prościej: Tak – ale tylko w porządnym badaniu klinicznym, opartym na jasnych wynikach u zwierząt i sprawdzającym dokładnie tę kombinację, którą byś przyjął.
A potem wyjaśnił, dlaczego ostrożność ma znaczenie, nawet jeśli nie jesteś pierwszą osobą, która czegoś próbuje:
„Tak, możesz nie być pierwszy, ale możesz być pierwszym, w którym jest coś szczególnego, prawda? Na przykład możesz brać inny lek, który z tym wchodzi w interakcję, albo możesz mieć genetyczną skłonność do jakiegoś problemu, albo możesz mieć chorobę zakaźną, o której wiesz albo nie wiesz. […] Planujemy na najgorsze i liczymy na najlepsze, zamiast tylko pytać: czy mam szczęście, czy zagram w rosyjską ruletkę?”
Mówiąc prościej: Każde ciało jest inne. Terapia, która u innych poszła dobrze, u ciebie może wciąż natrafić na coś wyjątkowego.
Aubrey de Grey, który całe życie przekonuje, że starzenie da się pokonać, mnie zaskoczył:
„Nie, jeszcze bym tego nie zrobił. Ale to niewiele znaczy. […] Z natury nie jestem kimś, kto lubi ryzyko. Ale uważam, że musimy oklaskiwać ludzi takich jak Liz za to, że zaryzykowali i zrobili to, co uważali za najlepsze dla siebie, i musimy zachęcać ludzi takich jak Liz i dawać im możliwości, żeby zbierali dane o sobie i pozwalali nam je analizować, żeby mogły powstawać odkrycia.”
Mówiąc prościej: Dla niego jeszcze nie. Ale ludzie, którzy idą pierwsi i dzielą się swoimi danymi, pomagają wszystkim innym.
Vittorio Sebastiano, który stał się moim przyjacielem, nie wahał się:
„Skoro, no, powiedziałeś, że jesteśmy przyjaciółmi, prawda? To jako przyjaciel powiem ci szczerze, że wolałbym, żebyś tego nie robił. Przynajmniej nie teraz, przy informacjach, które mamy w tej chwili, dobrze? […] Jako część dobrze przeprowadzonego badania klinicznego, czemu nie?”
Mówiąc prościej: Nie teraz, nie na własną rękę – ale w dobrze przeprowadzonym badaniu, czemu nie.
Andrea Maier, lekarka, która prowadzi też klinikę długowieczności, jasno powiedziała, kiedy powiedziałaby „tak”:
„Jasne. Zróbmy to. Absolutnie. Życie jest za krótkie, żeby umrzeć. Całkowicie się z tobą zgadzam. Musimy tylko potem określić, jakie masz możliwości i czy to się opłaca, dla kogo opłaca się iść tak radykalnie. Ale gdyby to było dostępne dla mnóstwa ludzi, absolutnie. Zróbmy to. Bo to jest medycyna. Studiowałam medycynę, żeby ludzie nie umierali.”
Mówiąc prościej: Kiedy będzie to udowodnione i dostępne dla wielu ludzi, a nie tylko dla nielicznych.
Czy Peter Diamandis by to zrobił? Jest blisko:
„Uważamy się za głównych królików doświadczalnych. Więc będziemy próbować tych terapii wcześnie. Jestem bardzo blisko tego, żeby chcieć zrobić i klotho, i folistatynę. Mam poczucie, że jestem gotów poczekać jeszcze rok czy dwa, a potem to zrobić.”
Liz Parrish nie trzeba było pytać dwa razy. W 2015 roku była jedną z pierwszych osób, które same przyjęły terapię genową przeciw starzeniu. Wyjaśniła dlaczego:
„Nie przyszłam do tej branży, żeby długo żyć. Przyszłam tu, bo mój syn dostał diagnozę. […] Nie przyszłam, żeby żyć wiecznie. Przyszłam zobaczyć, czy możemy. […] Jestem człowiekiem czynu, i jeśli umrę, działając, to moja sprawa, nie ich.”
„W tym roku co najmniej 36 milionów ludzi umrze na choroby związane z biologicznym starzeniem. I dlatego to jest sytuacja, w której możemy wprowadzić nową medycynę i powiedzieć, że jest wystarczająco bezpieczna, żeby jej używać już teraz.”
Mówiąc prościej: Dla Liz czekanie też ma swoją cenę. Co roku miliony ludzi umierają na choroby, które przychodzą ze starzeniem.
Czy Dane Gobel by to zrobił? Tak, prawdopodobnie:
„Zaproszono mnie do udziału w badaniu klinicznym folistatyny, a z kilkoma osobami rozmawiałem nawet o zrobieniu badania z klotho. […] Osobiście uważam, że to bardzo ciekawe, i pewnie bym to zrobił. Chciałbym się w to dobrze zagłębić.”
Oz Garcia też nie czekał. Kiedy szliśmy razem przez Central Park, właśnie to zrobił:
„W moim wieku, biorąc pod uwagę, że martwi mnie zanik mięśni, sarkopenia, która jest oznaką starzenia, przedwczesnego starzenia, kiedy tylko się dowiedziałem, że mogę zrobić terapię genową z folistatyną, po prostu poszedłem i to zrobiłem. I tak właśnie jestem gotów uważać się za kogoś, kto chce eksperymentować.”
„Po pierwsze, powiedziałbym, jako zabezpieczenie przed starzeniem. […] Z wiekiem chcę uważać na to, ile ćwiczę i jakie ćwiczenia robię. […] A terapia genowa z folistatyną to niezwykle obiecujący sposób, żeby zbudować sporą ilość bardzo zdrowych mięśni, w pewnym sensie bez wysiłku.”
Eric Verdin, który kieruje Buck Institute for Research on Aging, się nie spieszy. Martwi się o całą dziedzinę:
„Część mnie się boi, bo jesteśmy młodą dziedziną. Ostatnie, czego potrzebujemy, to śmierć młodego człowieka. I niepokoją mnie niektóre ryzykowne interwencje, które się teraz robi. Nie mówię, że to, co zrobiła Liz, jest niebezpieczne, nie znam wszystkich szczegółów technicznych, ale się martwię.”
No więc, zrobiłbyś to? Kiedy zapytałem Briana Kennedy’ego, co ludzie powinni zrobić z takimi terapiami genowymi, oddał to pytanie każdemu z nas:
„Nie lubię mówić ludziom, co mają robić. Myślę, że ktoś, kto to ogląda i chce wydłużyć swoje życie w zdrowiu, powinien dopasować podejście do swojej osobowości. Czy chce robić tylko sprawdzone rzeczy, czyli głównie styl życia, czy chce być na samym czele i próbować terapii komórkami macierzystymi albo terapii genowej? […] Musisz zdecydować, gdzie chcesz w tym być.”
Gdzie jest radość
Aubrey de Grey i Marek Piotrowski śmieją się podczas spaceru w Los Gatos w Kalifornii – Live Beyond.
Wciąż nie zdecydowałem. Oto co powiedziałem George’owi w Bostonie:
„Chciałbym to zrobić, po prostu żeby pokazać ludziom, że przyszłość nadchodzi.”
To jest dla mnie radość: ci naukowcy to prawdziwi ludzie, którzy pracują nad czymś, co może zmienić to, jak długo wszyscy żyjemy – i odpowiadali mi jak przyjaciele, szczerze, nawet kiedy odpowiedź brzmiała „jeszcze nie”. A tymczasem to, co udowodnione, jest za darmo: codzienny ruch, dobry sen, prawdziwe jedzenie i czas z ludźmi, których kochasz. To utrzyma cię w wystarczająco dobrym zdrowiu, żebyś był na miejscu, kiedy nauka dotrze.
Kto powinien uważać
Tylko w badaniu klinicznym
Terapie genowe przeciw starzeniu nie są nigdzie zatwierdzone dla zdrowych ludzi. Niektóre kliniki za granicą oferują je za pieniądze, poza jakimkolwiek badaniem. Terapii genowej nie da się cofnąć, kiedy już jest w twoich komórkach. Jeśli cię to interesuje, poszukaj zarejestrowanego badania klinicznego i najpierw porozmawiaj z lekarzem.
Twoja własna sytuacja
Inne leki, które bierzesz, ukryta infekcja albo twoje geny mogą zmienić to, jak terapia działa u ciebie – dokładnie o tym mówił George Church.
Na podstawie: Wywiad, Boston, listopad 2024
O co zapytać, zanim dołączysz do badania
Czy badanie jest zarejestrowane? Poszukaj jego numeru w publicznym rejestrze, takim jak ClinicalTrials.gov.
Co się stało u zwierząt? Poproś o wyniki, które dały zespołowi wystarczającą pewność, żeby spróbować u ludzi.
Czy jest grupa porównawcza? Badanie z zaślepieniem i porównaniem to sposób, żeby się dowiedzieć, czy coś działa.
Kto się mną opiekuje i jak długo? Terapie genowe mogą działać latami, więc obserwacja też powinna trwać długo.
To nie jest porada medyczna ani rekomendacja za terapią genową czy przeciw niej. Opisujemy, co mówią badania i co powiedzieli nam naukowcy.
Ta strona opowiada o tym, czego doświadczyliśmy podczas naszej wyprawy, i o tym, co powiedzieli nam naukowcy. Terapia genowa przeciw starzeniu jest eksperymentalna: żadna terapia genowa nie jest zatwierdzona do leczenia starzenia, a niektóre kliniki oferują zabiegi poza badaniami klinicznymi, gdzie nikt niezależnie nie sprawdza ich bezpieczeństwa. Każdy organizm jest inny: to, co działa u jednej osoby, u innej może działać zupełnie inaczej.
Nigdy nie zaczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku, peptydu, suplementu ani zabiegu bez swojego lekarza, który zna Twój stan zdrowia i może sprawdzić Twoje wyniki badań krwi. W nagłym wypadku dzwoń pod 112.
Źródła
Każda liczba na tej stronie, według numeru w nawiasie kwadratowym. Cytaty pochodzą z nagrań wywiadów Live Beyond, prowadzonych po angielsku; tutaj są przetłumaczone i oczyszczone jedynie z wtrąceń. To nie jest porada medyczna. Zanim cokolwiek zmienisz, porozmawiaj z lekarzem.
Bernardes de Jesus B, Vera E, Schneeberger K, Tejera AM, Ayuso E, Bosch F, Blasco MA. Telomerase gene therapy in adult and old mice delays aging and increases longevity without increasing cancer. EMBO Mol Med. 2012;4(8):691-704. doi:10.1002/emmm.201200245
Davidsohn N, Pezone M, Vernet A, et al., Church GM. A single combination gene therapy treats multiple age-related diseases. Proc Natl Acad Sci USA. 2019;116(47):23505-23511. doi:10.1073/pnas.1910073116
Alonzi A, Hall R. The World’s Most Genetically Modified Person. BioViva Science, 2024. bioviva-science.medium.com/the-worlds-most-genetically-modified-person-dcc342b93d3e (BioViva’s own report.)
The Scientist. First data from anti-aging gene therapy. April 2016. (Telomere results reported by BioViva; not peer-reviewed.)
Parrish E. Update on her 2015 telomerase and follistatin gene therapies, BioViva, 2018. Reported in Fight Aging!: An update on a human telomerase and follistatin gene therapy, August 2018.
Kurosu H, Yamamoto M, Clark JD, et al. Suppression of aging in mice by the hormone Klotho. Science. 2005;309(5742):1829-1833. doi:10.1126/science.1112766
U.S. Food and Drug Administration. FDA approves novel gene therapy to treat patients with a rare form of inherited vision loss. News release, 19 December 2017.
