Długowieczność to gra. Każdego dnia dokonujesz wyborów, które twoje życie albo wydłużają, albo skracają. Musisz tylko poznać zasady, zostać graczem i zacząć wygrywać — a jeśli potrafisz, zamieniać w graczy jak najwięcej NPCs — ludzi, którzy wciąż wierzą, że starzenie się to po prostu coś, co ci się przydarza.
Mapa Długowieczności to plansza. Pięć poziomów. Zacznij tam, gdzie jesteś.
Trzy poziomy, które prowadzą coraz dalej, Prewencja biegnąca w poprzek nich wszystkich i ostatni ruch. To ten sam kształt, co mapa w książce. Otwórz dowolny poziom, żeby zobaczyć, co jest w środku.
Każdy gracz zaczyna tutaj i tego poziomu nikt nie może pominąć. Jak jesz, jak się ruszasz, jak śpisz, co sobie mówisz i ile radości do siebie dopuszczasz — to robi większość roboty, kosztuje prawie nic i jest dostępne dla każdego, wszędzie. Geny okazują się dużo mniejszą częścią tej historii, niż większość ludzi się spodziewa; reszta to jest to, co robisz ze swoimi dniami. Uruchom ten poziom, a wszystko wyżej na mapie zadziała lepiej.
Otwórz dowolną część tego poziomu, żeby zobaczyć, co w niej jest.
01
Nastawienie umysłu i serca
9 rzeczy
Główny przełącznik. Zdecyduj, że dłuższe i lepsze życie naprawdę jest w twoim zasięgu, a każdy inny nawyk na tym poziomie łatwiej będzie utrzymać.
Zakochaj się w sobie
Uważność
Medytacja
Praca z oddechem
Rozwój osobisty
Wyjazdy i odosobnienia
Wdzięczność
Idź za swoim sensem
Nastawienie na długowieczność — przeprogramuj się na nie
Prostymi słowamiStres, kortyzol i alarm, którego nie da się wyłączyć
Alarm zbudowany po to, żeby dzwonić minutę, dzwoni całą noc. Problemem nie jest dźwięk. Problemem jest to, że nie umiesz go wyłączyć.
Jeśli twoja krew nie śpiewa na myśl o tym, kim jesteś i co robisz, to twoje życie jest zmarnowane.
Srikumar RaoNauczyciel i autor · Nowy JorkCzerwiec 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Poznałem Srikumara lata przed wyprawą i jedno jego zdanie zmieniło to, jak patrzę na wszystko. Właśnie dlatego nastawienie leży pod mapą, a nie obok niej: jeśli nie cieszysz się, że żyjesz, żaden suplement i żaden skan tego nie naprawią. Dodatkowe lata są coś warte tylko wtedy, kiedy ich chcesz.
Pokaż inny cytat — Ketut Arsana
Tak właśnie równoważysz swoje życie w świecie. Dlatego będziesz dobrym graczem w tym świecie.
Ketut ArsanaUzdrowiciel i mistrz jogi · Ubud, BaliWrzesień 2023 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Ketut powiedział mi to na Bali długo, zanim przyszło mi do głowy nazwać cokolwiek z tego grą — a tu proszę, gracz. Uzdrowiciel w Ubud i naukowiec z Harvardu opisywali to samo, tylko innymi słowami. To był moment, w którym przestałem traktować podstawy jak nudną część.
02
Odżywianie
11 rzeczy
Surowiec, z którego twoje ciało samo się odbudowuje. Mniej cukru, mniej przetworzenia, więcej roślin — i tyle godzin między posiłkami, żeby ciało zdążyło zrobić własne porządki.
Bez cukru
Dobra, nieprzetworzona żywność
Mało węglowodanów
Przestań jeść przy osiemdziesięciu procentach sytości
Warzywa
Oliwa z oliwek
Orzechy
Jagody
Zadbaj o mikrobiom — cała sztuka to różnorodność
Post przerywany — dwanaście godzin przerwy
Dieta naśladująca post
Prostymi słowamiAutofagia
Ekipa sprzątająca twojego ciała. Bierze stare, zepsute części komórek, rozkłada je i z tych kawałków buduje nowe. Kiedy zwalnia, gruz się odkłada, a to odkładanie się jest dużą częścią tego, jak starzenie wygląda od środka.
Jeść mniej, ale nie jeść źle. Ciało przechodzi z przerabiania ciągłej nadwyżki na utrzymywanie samego siebie.
Mikrobiom jelitowy
Ogród, którego nie zasadziłeś i którego nie widzisz, a który karmi cię z powrotem. Dopóki jest różnorodny, pilnuje ściany między twoimi jelitami a krwią. Kiedy rzednie, ta ściana zaczyna trochę przeciekać, a układ odpornościowy spędza całe życie lekko poirytowany.
Nie dodatek: konserwacja. Siła, wytrzymałość i gibkość co tydzień, część z tego na dworze — i regeneracja liczona jako część treningu, a nie jako wolne.
Ruszaj się w naturze, trzydzieści minut dziennie
Siła, co tydzień
Wytrzymałość, co tydzień
Gibkość, co tydzień
Regeneracja — to też trening
Joga
Pilates
HIIT
Freediving dla VO2 max — z przeszkolonym partnerem, nigdy samemu
Prostymi słowamiSarkopenia
Mięśnie, które po cichu odchodzą. Zaczyna się po trzydziestce i prawie nikt tego nie zauważa, dopóki go to czegoś nie kosztuje — upadku, schodów, samodzielności.
Mitochondria
Twoje elektrownie. Więcej ich, pracujących lepiej, to w większości to, co ludzie mają na myśli, mówiąc, że czują się pełni energii. To jedna z najbardziej wytrenowalnych rzeczy w tobie.
Daj ciału małe wyzwanie, a naprawi się z nawiązką. Dlatego trening, ciepło, zimno i post działają według tej samej logiki — nie unikasz stresu, tylko wybierasz jego właściwą dawkę.
Więc tak naprawdę sztuką jest dla mnie traktowanie mięśni jak narządu. Sprawdzenie, jaka jest moja waga funkcjonalna, noszenie trochę więcej mięśni niż przeciętny człowiek — i to staje się miejscem, w którym magazynujesz cukier, więc oczywiście rośnie twoja wrażliwość na insulinę.
Gary LeBlancBiohaker i budowniczy społeczności · TorontoLipiec 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Gary zmienił to, jak myślę o treningu. Mięsień to nie wygląd i nie próżność — to pracujący narząd, największe miejsce, w którym ciało może odłożyć cukier, i to on decyduje, czy w wieku dziewięćdziesięciu lat wciąż sam niesiesz swoje zakupy. Nikt nigdy nie postawił mi tego w ten sposób i od tamtej pory trenuję inaczej.
04
Sen
11 rzeczy
Nocna zmiana, kiedy naprawdę dzieje się naprawa. Siedem do dziewięciu godzin, ciemno, chłodno i cicho — chronione tak samo starannie jak wszystko, co robisz za dnia, bo bez tego reszta zaczyna się rozłazić.
Siedem do dziewięciu godzin
Ciemny pokój
Chłodny pokój
Cichy pokój
Nogi uniesione
Bez górnego światła
Bez alkoholu trzy godziny wcześniej
Bez THC trzy godziny wcześniej
Bez ćwiczeń trzy godziny wcześniej
Mniej ekranów wieczorem
Joga nidra pomaga
Prostymi słowamiNaprawa DNA
Ekipa konserwacyjna pracująca bez przerwy nad uszkodzeniami, których nigdy nie zauważasz. Starzenie to po części ekipa, która robi się wolniejsza niż uszkodzenia.
Ta część mapy, którą najczęściej czyta się jako ozdobę. A to ona jest powodem, żeby w ogóle chcieć tych dodatkowych lat — i flow jest stanem, do którego można nauczyć się docierać, a nie nastrojem, który czasem wpada w odwiedziny.
Żyj w flow
Żyj w zachwycie
Więcej natury
Mniej hałasu
Wzmacniaj swoje relacje z ludźmi
Żyj życiem, które sprawia ci radość
Żyj życiem, które ma dla ciebie znaczenie
Bądź ciekawy. Live Beyond!
Jedno słowo, którego nie używamy byle jak
Flow to stan, w którym działanie na swoim najwyższym poziomie i najlepsze samopoczucie okazują się tym samym stanem. Nie nastrój i nie nagroda za pracę — warunek, w którym praca idzie najlepiej.
To nie jest jedna aktywność. To muzyka, tworzenie, pisanie, gotowanie; długa rozmowa, która cię porywa; i sport — przede wszystkim taki, w którym co sekundę coś cię zaskakuje i nie masz wyjścia, musisz oddać stery podświadomości. Dlatego ten rozdział nazywa się
Flow, natura i radość: natura i zabawa to najtańsze drogi do środka, a radość jest tym, co po tym zostaje.
Należy do Poziomu 01, bo nic nie kosztuje, jest dostępne dla każdego i dlatego, że życie, w którym jest tego więcej, to życie, które ktoś naprawdę chce dalej żyć — a o to właśnie chodzi w dokładaniu do niego lat.
Ja cichniePrzestajesz siebie obserwować.
Czas się zniekształcaGodzina mija w dziesięć minut — albo dziesięć minut się rozciąga.
Wysiłek odpadaRobienie staje się łatwiejsze, nie trudniejsze.
Wszystko jest bogatszeWięcej informacji, więcej sensu, więcej wszystkiego.
Najjaśniejszy współczesny opis tego znajdziesz w książce Stealing Fire — napisali ją Steven Kotler
i Jamie Wheal z Flow Genome Project, na którego programie szkolił się Marek. Cztery znaki powyżej pochodzą od nich.
Zachęcam ludzi, żeby się wygłupiali, żeby wychodzili, siedzieli do późna, imprezowali, bawili się, pozwalali sobie, cieszyli się.
Tamsin LewisLekarka długowieczności · FormenteraSierpień 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Lekarka długowieczności mówiąca ludziom, żeby się wygłupiali, to najuczciwsza rzecz na tym poziomie. Życia, które trzeba znosić, nikt nie chroni przez pięćdziesiąt lat. Radość nie jest nagrodą na końcu mapy — jest jednym z powodów, dla których cała reszta działa.
06
Czego nie robić
5 rzeczy
Najtańsze ruchy na całej mapie, bo ich wykonanie nic nie kosztuje. To, co zostawiasz poza, liczy się tak samo jak wszystko, co dokładasz.
Bez alkoholu
Bez papierosów
Bez szkodliwych używek
Bez przesady — nawet w dobrych rzeczach
Podstawowa higiena to konieczność
Prostymi słowamiStres oksydacyjny
Rdza, od środka. Każda komórka spala paliwo z użyciem tlenu, a to spalanie wyrzuca niestabilne cząsteczki zwane wolnymi rodnikami, które kradną elektrony temu, co mają najbliżej — twojemu DNA, tłuszczom, z których zbudowane są błony komórkowe, i mitochondriom, które wytwarzają twoją energię. Ciało ma na nie własną ekipę sprzątającą i normalnie nadąża. Stres oksydacyjny to stan, w którym nie nadąża: codziennie przybywa więcej uszkodzeń, niż zostaje naprawionych. Przez lata to duża część tego, jak starzenie wygląda od środka — sztywniejsze tętnice, bardziej zmęczone komórki, więcej błędów w kodzie.
Siedzi w Czego nie robić, bo wszystko w tej grupie produkuje go więcej. Alkohol, papierosy i szkodliwe używki zalewają ciało wolnymi rodnikami szybciej, niż ekipa sprzątająca zdąży pracować, i tak samo działa przesada w czymkolwiek — nawet w dobrych rzeczach. To jest mechanizm, który łączy te pięć linijek, i powód, dla którego są na mapie razem, a nie jako pięć osobnych reprymend. Zostawienie ich poza to najtańszy ruch na całej mapie, bo jego wykonanie nic nie kosztuje.
07
Nowoczesna opieka medyczna
5 rzeczy
Korzystaj z medycyny, która już istnieje — ciało, umysł, jelita, zęby — i wymagaj od niej więcej niż wizyty wtedy, gdy już coś boli.
Idź dalej niż styl życia — z ciekawością i precyzją
Biohacking to nie moda do skopiowania ani czyjaś poranna rutyna. To potraktowanie własnej biologii poważnie: obserwuj ją, zmieniaj po jednej rzeczy naraz, zatrzymaj to, co działa u ciebie, i odpuść to, co nie działa. Tutaj styl życia spotyka się z technologią — suplementy dobrane z powodu, leki używane świadomie, ciepło, zimno i światło, i tyle danych, żeby wiedzieć, czy cokolwiek z tego trafia. Nie musisz kończyć Poziomu 01, żeby tu wejść; dla wielu graczy to właśnie ulepszenie sprawia, że podstawy w końcu robią się ciekawe.
Otwórz dowolną część tego poziomu, żeby zobaczyć, co w niej jest.
01
Suplementy
12 rzeczy
Nie półka ze słoikami. Krótka lista dobrana pod to, czego twojemu ciału naprawdę brakuje, przeglądana tak często jak twoje badania krwi — a kilka rzeczy poniżej wchodzi w interakcje z lekami na receptę, więc ta lista zaczyna się od tego, kto się nimi zajmuje.
Kreatyna
Omega-3
Magnez
Witamina C
Witamina D3 z K2
Senolityki
gliSODin
Probiotyki
Błękit metylenowy
Nattokinaza
Berberyna
Spermidyna
Prostymi słowamiSirtuiny
Ekipa naprawcza, która stawia się do pracy tylko wtedy, gdy w pobliżu jest dość konkretnego paliwa. Duża część ostatniej dekady suplementów długowieczności to próba uzupełnienia tego paliwa.
AMPK
Wskaźnik paliwa, który — kiedy pokazuje mało — mówi komórce, żeby posprzątała i spaliła to, co ma, zamiast magazynować więcej.
Autofagia
Ekipa sprzątająca twojego ciała. Bierze stare, zepsute części komórek, rozkłada je i z tych kawałków buduje nowe. Kiedy zwalnia, gruz się odkłada, a to odkładanie się jest dużą częścią tego, jak starzenie wygląda od środka.
Więc mówię ludziom: wybierz jeden albo dwa suplementy, nie bierz dziesięciu — bo my po prostu nie wiemy, co to robi.
Brian KennedyNaukowiec zajmujący się długowiecznością · SingapurPaździernik 2023 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Brian jest jednym z najczęściej cytowanych ludzi w tej dziedzinie i to jest to, co naprawdę mówi ludziom. To także dyscyplina całego tego poziomu w jednym zdaniu: zmień jedną rzecz, patrz, co się dzieje, zatrzymaj to albo odpuść. Szafka z dwudziestoma butelkami to nie ulepszenie, to szum.
02
Leki
5 rzeczy
Leki zbudowane do jednego zadania, które okazują się pomagać przy starzeniu. Mocne, obszar recepty, i nigdy nie eksperyment na własną rękę.
Metformina
Rapamycyna
Agoniści receptora GLP-1 — i podwójni agoniści receptorów GIP/GLP-1
Leki naśladujące wysiłek fizyczny
Terapia hormonalna
Prostymi słowamimTOR i jego wyciszanie
Kierownik, który decyduje, czy komórka buduje, czy sprząta. Zostawiony na stałe włączony daje wzrost bez konserwacji. Celem nie jest wyłączenie go — potrzebujesz go, żeby budować mięśnie — tylko to, żeby nie chodził cały dzień.
To, jak dobrze twoje ciało radzi sobie z tym, co jesz. Kiedy spada, cukier we krwi po każdym posiłku utrzymuje się dłużej, a szkody się kumulują.
03
Podstawowe zabiegi
10 rzeczy
Ciepło, zimno, światło, ucisk, dotyk — i bliskość. Tanie, szeroko dostępne, i działają na regenerację, stan zapalny i układ nerwowy, a nie na coś egzotycznego.
Sauna
Zimne kąpiele
Światło czerwone
Floating
Neurofeedback
Masaż
EMS
Terapia somatyczna
Stymulacja nerwu błędnego
Aktywność seksualna
Prostymi słowamiHormeza
Daj ciału małe wyzwanie, a naprawi się z nawiązką. Dlatego trening, ciepło, zimno i post działają według tej samej logiki — nie unikasz stresu, tylko wybierasz jego właściwą dawkę.
Ludzie aktywni seksualnie, którzy uprawiali seks przynajmniej raz w tygodniu, mieli o 50% niższą śmiertelność ze wszystkich przyczyn w porównaniu z ludźmi nieaktywnymi seksualnie — i to z powodu raka, z powodu chorób sercowo-naczyniowych. To korelacja. To nie jest związek przyczynowy.
Amy KillenLekarka długowieczności i medycyny regeneracyjnej · Salt Lake CityMaj 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Amy sama dodaje to zastrzeżenie, jednym tchem, i nigdy nie pozwoliłem tej liczbie podróżować bez niego. Trzymam ją tutaj, bo to ta część długowieczności, której nikt nie wrzuca na slajd konferencyjny — intymność, bliskość, bycie chcianym. Ten poziom to nie tylko to, co połykasz albo do czego wchodzisz.
04
Zaawansowane zabiegi
9 rzeczy
Klinicystyczny koniec poziomu — tlen pod ciśnieniem, komórki macierzyste, peptydy, wlewy. Prawdziwa obietnica i nierówne dowody: większość tego nie jest nigdzie dopuszczona do leczenia starzenia, więc zapytaj, co naprawdę wiadomo, zanim za cokolwiek zapłacisz, i zapytaj, kto odpowiada, jeśli coś pójdzie źle.
HBOT — tlenoterapia hiperbaryczna
Krioterapia
Wlewy dożylne
Terapie komórkami macierzystymi
Egzosomy
Peptydy
Beauty span — lata w dobrej formie
Sexual span — lata sprawności seksualnej
Zawsze szukaj dalej
Prostymi słowamiWyczerpanie komórek macierzystych
Warsztat trzyma zapas dobrego, surowego drewna na naprawy. Co roku na półce jest go trochę mniej, a to, co zostało, trudniej obrobić. Nic nie wygląda źle, dopóki czegoś nie trzeba naprawić.
Trauma noszona przez dziesięciolecia odzywa się w ciele, a te terapie otwierają drzwi, których sama rozmowa nie otworzyła. Ich miejsce to pokój, w którym są przeszkoleni ludzie — warunki kliniczne albo tradycja, która robi to od pokoleń. Nigdy samemu i nigdy na luzie.
Terapia traumy wspomagana MDMA
Psylocybina w depresji
Ketamina w depresji i stresie
Terapie lokalnych plemion
Terapie ceremonialne
Prostymi słowamiStres, kortyzol i alarm, którego nie da się wyłączyć
Alarm zbudowany po to, żeby dzwonić minutę, dzwoni całą noc. Problemem nie jest dźwięk. Problemem jest to, że nie umiesz go wyłączyć.
Wiadomo, że psychodeliki działają przeciwzapalnie. A ten stres, ten stan zapalny, w mózgu i w ciele — jak dobrze wiesz, przyspiesza starzenie. Więc na pewno nie sugeruję, żeby po prostu być cały czas na psychodelikach, tylko raczej połączenie — i tę pracę uzdrawiającą, która zostaje wykonana.
Nick BrüssTerapeuta i badacz terapii wspomaganych psychodelikami · Palm SpringsMaj 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
To jest zdanie, które umieściło tę grupę na mapie. Ulecz traumę, a zdejmiesz stres z ciała; zdejmij stres, a spadnie stan zapalny; obniż stan zapalny, a twoje komórki będą zużywać się wolniej i dostaniesz mniej chorób. To nie jest poprawa nastroju, to interwencja długowieczności — a Nick pierwszy powie, że sama substancja jest najmniejszą częścią tego wszystkiego. Praca to przygotowanie i integracja.
06
Kosmetologia i skóra
8 rzeczy
Skóra jest tarczą, za którą żyją twoje narządy, więc dbanie o nią to nie próżność. A poczucie, że jest się młodszym, ma zwyczaj chodzić za wyglądaniem młodziej.
Skóra jest tarczą twoich narządów — lecz ją i chroń
Lasery
Mikronakłuwanie
Peptydy
Kremy
Organiczne filtry przeciwsłoneczne
Zdrowe zęby
Jeśli wyglądasz młodziej, czujesz się młodziej
Prostymi słowamiStarzenie komórkowe
Komórki, które przeszły na emeryturę, ale zostały w budynku i narzekają na tyle głośno, żeby wszyscy inni gorzej wykonywali swoją pracę.
Starzenie jest procesem plastycznym, więc można je zmienić. I to jest coś, co widzimy — jak można starzenie odwrócić.
Alessandra ZonariWspółzałożycielka i dyrektorka naukowa OneSkin · San FranciscoSausalito, Kalifornia, maj 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Alessandra i Carolina Reis Oliveira zbudowały firmę na tym jednym pomyśle, a poszły w to przez skórę — narząd, który widać, można go dotknąć i zmierzyć, nie otwierając nikogo. Dlatego ta grupa to nie próżność. Jeśli starzenie gdziekolwiek jest plastyczne, najłatwiej udowodnić to na powierzchni, a to, co tam działa, mówi coś o wszystkim, co jest pod spodem.
07
Technologia i pomiary
10 rzeczy
Pierścienie, zegarki, plastry i aplikacje zamieniają twoje ciało w coś, co da się odczytać. Warte tego, kiedy liczba zmienia to, co robisz, i bałaganem, kiedy nie zmienia.
Wszystko do tego miejsca dotyczy dobrego rozgrywania własnej biologii. Ten poziom zadaje inne pytanie: a co, jeśli samo starzenie da się zresetować? Terapie genowe zmieniają instrukcje; częściowe reprogramowanie epigenetyczne zmienia to, jak te instrukcje są odczytywane. Narządy są drukowane, hodowane i inżynierowane, a na samym skraju niektórzy kupują czas w chłodzie, obstawiając, że medycyna zdąży. Większość tego wciąż jest w badaniach — i nic z tego nie jest już science fiction, skoro biotechnologia, medycyna i sztuczna inteligencja nakręcają się teraz nawzajem.
Otwórz dowolną część tego poziomu, żeby zobaczyć, co w niej jest.
01
Terapie genowe i komórkowe
4 rzeczy
Zmienianie samych instrukcji — poprawianie tego, co zepsute, dodawanie tego, co chroni, i hodowanie zamienników tego, co się zużyło.
Terapie genowe
CRISPR-Cas9
Zaawansowane terapie komórkami macierzystymi
Narządy od zwierząt zmodyfikowanych genetycznie
Prostymi słowamiTelomery
Plastikowe końcówki sznurowadła. Kiedy postrzępią się poza pewien punkt, komórka przechodzi na emeryturę.
Jedyną rzeczą, której nikt nie chciał mi podać, była data. Nie czy — kiedy. George Church to człowiek, którego się o to pyta, a odpowiedź nigdy tak naprawdę nie jest faktem o biologii: jest faktem o tym, ile pieniędzy, uwagi i przyzwolenia dostaje ta dziedzina. Więc postawiłem mu to wprost — czy w ciągu piętnastu lat będziemy odmładzać nasze narządy, całe ciało, a nie jeden jego kawałek?
To zależy, kim jesteśmy. Ludzie, którzy w przyszłym roku zaczną badania kliniczne, mogą zacząć odmładzać swoje narządy już w przyszłym roku. Zgadza się. Ale nie spodziewam się, żeby przeciętny człowiek zobaczył to przez co najmniej 15 lat.
George ChurchGenetyk · HarvardBoston, listopad 2024 · przetłumaczone z angielskiego
02
Częściowe reprogramowanie epigenetyczne
3 rzeczy
Nie przepisywanie kodu, tylko zresetowanie tego, jak jest odczytywany, żeby komórka zachowywała się jak młodsza wersja siebie, nie zapominając przy tym, czym jest.
Częściowe reprogramowanie epigenetyczne
Resetowanie wieku komórkowego
Leki odmładzające
Prostymi słowamiEpigenetyka
Przełączniki na twoich genach. Sekwencja jest stała; to, które fragmenty są włączone, już nie — i to właśnie tam styl życia naprawdę dosięga twojej biologii.
Konserwator czyszczący starą fotografię. Idź ostrożnie, a obraz wraca. Pójdź za daleko, a obraz zejdzie razem z brudem.
Wiek biologiczny i zegary epigenetyczne
Dwa zegarki na stole. Jeden liczy urodziny i nie da się z nim dyskutować. Drugi liczy zużycie i może chodzić szybciej albo wolniej.
Krew pochodzi ze szpiku kostnego. A jeśli sprawisz, że szpik znów będzie młody, będzie produkował młodą krew. A wiadomo, że młoda krew odmładza tkanki.
Dave GobelZałożyciel Methuselah Foundation · WaszyngtonCzerwiec 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
To jest logika całego tego poziomu w trzech zdaniach: nie goń za objawem, cofnij się po łańcuchu do tego, co go produkuje. Odmłodź fabrykę, a znów zacznie wypuszczać młode części. Dave finansuje takie prace od dwudziestu lat, długo zanim ktokolwiek nazwał to branżą.
03
Inżynieria odporności
6 rzeczy
Budowanie części zamiennych: drukowane tkanki, inżynierowane narządy i maszyny na tyle małe, żeby pracować na jednej komórce naraz.
Biodruk 3D
Nanotechnologia
Hodowanie nowych ciał
Hodowanie nowych narządów
Implanty, które monitorują
Implanty, które wspierają
Prostymi słowamiWyczerpanie komórek macierzystych
Warsztat trzyma zapas dobrego, surowego drewna na naprawy. Co roku na półce jest go trochę mniej, a to, co zostało, trudniej obrobić. Nic nie wygląda źle, dopóki czegoś nie trzeba naprawić.
Nie umieraj z powodu czegoś głupiego — z czegoś, czemu dało się zapobiec, albo z lat wyborów, o których i tak już wiedziałeś. Choroby serca, nowotwory, cukrzyca i demencja rzadko przychodzą głośno; zanim je poczujesz, łatwe lata masz już za sobą. Profilaktyka nie potrzebuje recepty, tylko uwagi i odwagi, żeby zajrzeć, zanim cokolwiek zaboli. To jedyny poziom, który działa dziś dla każdego, i to on trzyma cię w grze wystarczająco długo, żeby cała reszta tej mapy zdążyła do ciebie dotrzeć.
Otwórz dowolną część tego poziomu, żeby zobaczyć, co w niej jest.
01
Mierz
10 rzeczy
Nie da się działać na czymś, na co nigdy nie spojrzałeś. Krew, obrazowanie, sprawność i oko — obraz tego, gdzie twoje ciało naprawdę jest, a nie jak się czuje.
Biomarkery starzenia
Szerokie panele krwi
Rezonans magnetyczny
Tomografia komputerowa
DEXA
VO2 max
Testy siły
Badanie siatkówki
Diagnostyka z użyciem AI
Wczesne wykrywanie
Prostymi słowamiWiek biologiczny i zegary epigenetyczne
Dwa zegarki na stole. Jeden liczy urodziny i nie da się z nim dyskutować. Drugi liczy zużycie i może chodzić szybciej albo wolniej.
Masz 53% szans, że masz coś istotnego.
Craig VenterPionier genomu, współzałożyciel Human Longevity Inc · San DiegoMaj 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Powiedział mi to prosto w twarz, w San Diego, mając przed sobą moje własne wyniki. To liczba z ich własnej kliniki — spośród ludzi, którzy przychodzą na pełne badanie, czując się doskonale, ponad połowa okazuje się nosić coś, o czym nic nie wie. Czy badać przesiewowo wszystkich, to prawdziwy spór wśród lekarzy i nie rozstrzygam go tutaj. To jest powód, dla którego jeżdżę się skanować.
Pokaż inny cytat — Joanna Bensz
To było moje pierwsze pytanie, kiedy zakładałam Longevity Center. Czym jest zdrowy człowiek i jakie parametry powinniśmy przyjąć dla zdrowej osoby?
Joanna BenszZałożycielka Longevity Center · WarszawaWrzesień 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
To pytanie jest trudniejsze, niż brzmi, i jest powodem, dla którego ten poziom istnieje. Zwykła medycyna ma bardzo precyzyjną definicję choroby i prawie żadnej definicji zdrowia, więc potrafi powiedzieć, co jest nie tak, ale nie jak ci idzie. Joanna musiała założyć klinikę, żeby pójść poszukać odpowiedzi.
02
Genomika i mikrobiom
4 rzeczy
To, co odziedziczyłeś, i to, co w tobie żyje. Jedno i drugie przesuwa twoje szanse, jedno i drugie da się dziś odczytać i żadne nie jest wyrokiem — mówią ci, gdzie celować.
Sekwencjonowanie całego genomu
Analiza ryzyka genetycznego
Badanie mikrobiomu
Ryzyko, nie tylko choroba
Prostymi słowamiMikrobiom jelitowy
Ogród, którego nie zasadziłeś i którego nie widzisz, a który karmi cię z powrotem. Dopóki jest różnorodny, pilnuje ściany między twoimi jelitami a krwią. Kiedy rzednie, ta ściana zaczyna trochę przeciekać, a układ odpornościowy spędza całe życie lekko poirytowany.
To jedyny poziom, który nie dzieje się wewnątrz twojego ciała. Długowieczność wciąż spisuje się na straty jako modę wellness albo hobby bogaczy, i dokładnie to trzyma z dala od niej pieniądze, prawo i najlepsze umysły. Im więcej z nas żyje tak otwarcie, tym trudniej to zignorować — a ta presja jest tym, co przesuwa badania z dekad na lata, a ceny z milionów na coś, na co stać zwykłych ludzi. Zacznij od ludzi, których już masz. Potem dziedzina. Potem kultura.
Otwórz dowolną część tego poziomu, żeby zobaczyć, co w niej jest.
01
Społeczność długowieczności
5 rzeczy
Zaczyna się od ludzi, których już masz wokół siebie. Jedna osoba, którą wciągniesz, jest warta więcej niż cokolwiek, co opublikujesz.
Aubrey zaczął całe to szaleństwo wokół długowieczności i prawie każdy w tej dziedzinie powie ci, że to on go zainspirował. Poniósł też naszą wyprawę kawał drogi — kiedy potrzebowaliśmy do kogoś dotrzeć, pisał wprowadzenie, i tak trafił do nas Dave Gobel. Zadałem mu więc pytanie, które nosiłem od pierwszego tygodnia: skoro nauka już jest, dlaczego prawie nikt nic z tym nie robi? Nazwał to wyparciem. Powiedziałem, że sami też programujemy się w złą stronę, a on oddał mi słowo, które ma znaczenie — “Tak. Samoprogramowanie.” I to jest dobra wiadomość, bo wszystko, co zaprogramowałeś, da się przeprogramować.
Jesteśmy teraz w sytuacji, w której wiemy, jak rozwinąć technologie, które oddadzą starzenie pod pełną kontrolę medycyny, a nie staramy się wystarczająco mocno — bo mamy za sobą tysiące lat psychologicznego wyparcia.
Aubrey de GreyGerontolog biomedyczny · założyciel Longevity Summit Dublin, gdzie zaczęła się wyprawaNa spacerze w Los Gatos, Kalifornia, kwiecień 2024 · przetłumaczone z angielskiego
Czym właściwie jest NPC i dlaczego to nie obelga
NPC — non-playing character, postać niegrywalna — to ktoś, kto żyje według scenariusza, który mu wręczono.
Nie głupi człowiek. Człowiek, któremu nigdy nie powiedziano, że jest wybór.
Każdemu z nas wręczono ten scenariusz: tysiące lat programowania, które mówi, że starzenie jest naturalne, a więc dobre, że śmierć jest naturalna, a więc dobra, i że z żadnym z tych dwóch nic się nie da zrobić. To wyparcie, uczone starannie, pokolenie po pokoleniu, aż przestaje brzmieć jak opinia, a zaczyna brzmieć jak prawda. Zapytaj większość ludzi, czy chcieliby dwudziestu dodatkowych dobrych lat, i popatrz, jak szybko zmieniają temat.
Gracz to ktoś, kto zauważył scenariusz i go odłożył. Zamiana NPC w gracza nie jest więc sporem, który się wygrywa — to przeprogramowanie, to samo przeprogramowanie, które musiałeś zrobić na sobie, i prawie nigdy nie zaczyna się od informacji. Zaczyna się od kogoś w pobliżu, kto żyje inaczej i widać, że jest przez to szczęśliwszy.
„Największe ryzyko dzisiaj? Żyć jak NPC — postać niegrywalna we własnej
historii.” — Marek Piotrowski, TEDxSGH, Warszawa, grudzień 2025.
02
Rzecznictwo
8 rzeczy
Wymagaj więcej od nauki, rządów i biznesu — finansowania, prawa i uwagi — żeby to, co nadchodzi, dotarło jeszcze za naszego życia, a nie po nim.
Wymagaj więcej od nauki
Wymagaj więcej od instytucji
Docieraj do rządów
Docieraj do firm
Finansowanie dla tej dziedziny
Prawo, które pozwala jej się ruszyć
Menedżerowie, którzy rzucają na szalę swój autorytet
Żeby terapie przyszły jeszcze za naszego życia
Nie mówię, że każdy musi chcieć żyć w nieskończoność… Zależy mi po prostu na wolności wyboru… Uważam, że powinniśmy dać ludziom możliwość odzyskania tego pierwszego prawa człowieka, czyli prawa do życia.
Allison DuettmannForesight InstituteHarvard, Boston, listopad 2024 · skrócone z jednej odpowiedzi · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Nie proszę nikogo, żeby chciał żyć wiecznie. Proszę o to, żeby to był wybór, a nie coś rozstrzygniętego za nas przez to, jak wolno finansuje się badania. Allison ujęła to lepiej, niż mnie się kiedykolwiek udało.
03
Kultura
2 rzeczy
Koniec gry: świat, w którym zdrowie, długowieczność i radość są po prostu sposobem, w jaki ludzie żyją, a nie przywilejem nielicznych, których na to stać.
Nowa kultura z wbudowaną długowiecznością, zdrowiem i radością
Długowieczność dla wszystkich — nie tylko dla nielicznych
Stwórzmy razem nową kulturę z wbudowaną długowiecznością, zdrowiem i radością. Zainspirujmy masy, sprawmy, żeby zakochały się w długowieczności, a wtedy wszystko się zmieni — pieniądze, uwaga i wsparcie pójdą do dziedziny długowieczności. I możemy zacząć to robić już teraz, razem.
Marek PiotrowskiLive Beyond · wyprawaZ jego wystąpienia „How to grow longevity” · Longevity Summit, Dublin, 2026
Dlaczego ten poziom jest dla mnie ważny
To jest koniec gry tak, jak ja go rozumiem. Nie terapia i nie klinika — kultura, w której długie i dobre życie jest po prostu tym, co ludzie robią, i nikt nie musi być odważny ani bogaty, żeby to wybrać. Wszystko inne na tej mapie jest ruchem. To jest to, po co są te ruchy.
Pokaż inny cytat — Nathan Cheng
Miliarderzy mówią, że oddaliby cały majątek, żeby znów być młodymi — a mimo to większość nie inwestuje w naukę o starzeniu. To jest paradoks miliardera.
Nathan ChengZałożyciel Longevity Biotech Fellowship · BostonZ wystąpienia Marka na Longevity Summit, Dublin, czerwiec 2026 — cytowane na jego slajdzie · przetłumaczone z angielskiego
Marek o tym
Wersję tego słyszeliśmy wszędzie, gdzie byliśmy, i to dokładnie ta luka, którą ten poziom ma zamknąć. Pieniądze i prawo idą za uwagą, a uwagę tworzą zwyczajni ludzie. Dlatego ostatni poziom mapy w ogóle nie dotyczy twojego ciała.
Marek Piotrowski na TEDx Warszawa, Life Summit Berlin, ARDD Kopenhaga, Quadrivio Londyn, Healthy Longevity Singapur i TimePie Szanghaj — opowiada publiczności, czym jest Gra o Długowieczność, czym jest Mapa Długowieczności i jak to wszystko do siebie pasuje. Wycięte z wystąpień w trzy minuty.